آمپول انوکساپارین برای چیست؟ بیمارانی که در بیمارستان بستری هستند و یا کسانی که جراحی شکمی یا ارتوپدی انجام داده اند نیاز به استراحت طولانی مدت دارند، به همین دلیل در معرض لخته شدن خون قرار دارند، پزشکان برای پیشگیری از لخته شدن خون این بیماران داروهای ضد انعقاد خون تجویز می کنند، یکی از این داروها آمپول انوکساپارین است، لخته شدن خون در بیماران بستری که تحرکی ندارند و بیمارانی که تحت عمل جراحی قرار گرفته اند خطرات زیادی دارد، یکی از این خطرات آمبولی ریه است که بسیار خطرناک و کشنده است، به همین دلیل پزشکان داروهای ضد انعقاد خون را برای این بیماران تجویز می کنند، یکی از این داروها آمپول انوکساپارین است، برخی بیمارانی که مشکل حرکتی دارند و در منزل نیاز به تزریق این دارو یا داروهای دیگر دارند می توانند از خدمات تزریقات در منزل استفاده کنند، خدمات دیگری نیز برای این بیماران در منزل قابل انجام است مانند ویزیت پزشک در منزل (عمومی و متخصص)، پرستار در منزل، تعویض پانسمان در منزل، درمان زخم بستر در منزل، فیزیوتراپی در منزل و ده ها خدمت پزشکی دیگر که به راحتی و فقط با یک تماس تلفنی قابل دسترسی می باشد.
آمپول انوکساپارین چیست؟ معرفی دارویی حیاتی در پیشگیری از لخته خون
آمپول انوکساپارین (Enoxaparin) یک داروی ضد انعقاد خون است که با نام های تجاری مختلف عرضه می شود،نام هایی مانند انوکساپارین سدیم، Lovenox و Clexane نام های این دارو هستند. آمپول انوکساپارین در گروه هپارین های کم وزن مولکولی قرار دارد. عملکرد آمپول انوکساپارین برای جلوگیری از تشکیل لخته خون است که بسیار مهم و حیاتی می باشد و در بسیاری از موارد بیمار را از مرگ حتمی نجات می دهد. تزریق این آمپول به صورت زیرجلدی در زیر پوست ران و شکم انجام می شود، اما در مواردی که پزشک تشخیص دهد داخل رگ تزریق می شود.
کاربرد پزشکی آمپول انوکساپارین چیست؟ از جراحی تا درمان سکته قلبی
از آمپول انوکساپارین در موارد بسیاری استفاده می شود که به چند مورد آن می پردازیم:
۱. پیشگیری از ترومبوز وریدی عمقی
بیمارانی که جراحی ارتوپدی انجام داده اند، مانند تعویض مفصل زانو که باید مدتی بستری باشند و یا در منزل استراحت کنند خطر ایجاد لخته در آنها وجود دارد زیرا تعویض مفصل زانو یک جراحی سخت می باشد که ممکن است در پای بیمار لخته ایجاد شود، به همین دلیل پزشکان آمپول انوکساپارین سدیم را برای این بیماران تجویز می کنند، همچنین برای بیمارانی که مشکل حرکتی دارند این آمپول باید تزریق شود تا از خطر ایجاد لخته جلوگیری شود.
۲. درمان آمبولی ریه
زمانی که در جایی از بدن بیمار مانند پا لخته ایجاد شود ممکن است لخته از پا جدا شود و به ریه برسد، در این مواقع احتمال آمبولی ریه وجود دارد، در این موارد آمپول انوکساپارین می تواند نجات دهنده ی جان بیمار باشد و با درمان فوری و کنترل عوارض از گسترش بیشتر لخته پیشگیری می کند.
۳. درمان سکته قلبی و آنژین ناپایدار
آمپول انوکساپارین گاهی با آسپرین همزمان تجویز می شود، زمانی که بیمار دچار آنژین ناپایدار یا آنفارکتوس میوکارد (سکته قلبی) شده باشد. این دارو سبب می شود تا لخته بیشتر گسترش پیدا نکند و از بسته شدن شریان های کرونری جلوگیری شود، همچنین باعث می شود جریان خون به عضلات قلب بهبود یافته و خطر مرگ را از بیمار دور کند.
۴. استفاده در جراحی های شکمی و سایر جراحی ها
بعد از جراحی های شکمی و جراحی های مانند جراحی ستون فقرات و جراحی های که نیاز به استراحت طولانی دارند که منجر به بی تحرکی طولانی مدت می شود نیز آمپول انوکساپارین تجویز می شود، زیرا در این بیماران خطر لخته شدن خون وجود دارد و این دارو از بروز ترومبوز وریدی پیشگیری میکند.
۵. استفاده در بیماران دیالیزی
بیمارانی که به دلیل مشکلات کلیه دیالیز می شوند، در هنگام دیالیز که خون در دستگاه دیالیز عبور می کند احتمال لخته شدن وجود دارد، بنابراین پزشکان از آمپول انوکساپارین سدیم برای جلوگیری از لخته شدن خون در حین دیالیز استفاده می کنند.
۶. استفاده در بیماران خاص
گاهی پزشکان آمپول انوکساپارین را برای بیماران دیگری نیز تجویز میکنند، بیماری های که بیماران مبتلا به آنها مستعد تشکیل لخته هستند این بیماری ها عبارتند از:
- فشارخون بالا
- دیابت
- بیماری های کبدی
- بیماری های کلیوی
آمپول انوکساپارین در این بیماران باید با احتیاط مصرف شود، همچنین بیماران با سابقه آلرژی، مشکلات گوارشی، عصبی و پوستی باید با تجویز و مشورت پزشک این دارو را مصرف کنند تا از خطر خونریزی و واکنش های آلرژیک جلوگیری شود.
مکانیسم عمل آمپول انوکساپارین چیست؟ چگونه لخته های خون را مهار می کند؟
وقتی به رگ ها آسیبی وارد شود بدن برای جلوگیری از خونریزی فرایند انعقاد را فعال می کند، فاکتورهای انعقادی در بدن برای پیشگیری از خونریزی لخته موقت می سازند، اما گاهی این فرایند بیش از اندازه فعال می شود و لخته در رگ ها شکل می گیرد، آمپول انوکساپارین اجازه لخته شدن بیش از حد را نمی دهد و با مهار کردن بخشی از سیستم انعقاد از تشکیل شدن لخته های بیشتر جلوگیری می کند، بنابراین واکنش های انعقادی قطع شده و تشکیل فیبرین که بخش اصلی لخته است متوقف می شود و یا کاهش می یابد.
متابولیسم آمپول انوکساپارین در کبد انجام شده و از طریق کلیه دفع می شود، پس بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی و کبدی باید این دارو را با دقت بیشتری استفاده کنند، نیمه عمر آمپول انوکساپارین ۴ تا ۵ ساعت می باشد اما اثر آن تا ۱۲ ساعت باقی می ماند.
دوز و نحوه مصرف انوکساپارین در شرایط مختلف بالینی
نحوه مصرف و دوز آمپول انوکساپارین برای بیماران مختلف، متفاوت است و بستگی به شرایط بیمار، نوع بیماری، وزن بیمار و هدف درمانی دارد. آمپول انوکساپارین معمولاً به صورت زیرجلدی در زیر پوست شکم، ران و یا بازو تزریق می شود اما برای برخی بیماران مانند بیماران سکته قلبی بصورت تزریق وریدی تجویز می شود. دوز دارو هم بسته به شرایط بیمار با تشخیص و تایید پزشک تزریق می شود که به طور معمول در بیماری های مختلف به صورت زیر می باشد:
۱. دوز انوکساپارین در درمان لخته خون
در این موارد وزن بیمار در نظر گرفته می شود و با توجه به وزن دارو تجویز می شود. معمولا به ازای هر یک کیلوگرم وزن بیمار یک میلی گرم مناسب است.
۲. دوز انوکساپارین در سکته قلبی و آنژین پایدار
در این بیماران با توجه به وزن بیمار مثلاً یک میلی گرم به ازای هر کیلو وزن باید هر ۱۲ ساعت یکبار تزریق شود، در این بیماران معمولاً آمپول انوکساپارین همزمان با داروی آسپرین مصرف می شود.
۳. دور انوکساپارین در نارسایی کلیوی
در بیمارانی که دچار نارسایی کلیوی هستند دوز پایین انوکساپارین تجویز می شود (معمولا ۳۰ میلی گرم روزانه)، به این علت که این دارو از کلیه دفع می شود و این بیماران عملکرد کلیه ی ضعیف دارند.
۴. دوز انوکساپارین در گروه های خاص
تزریق انوکساپارین در سالمندان با توجه به عملکرد کلیه با دوز پایین تر انجام می شود، در بیمارانی که وزن خیلی بالا یا خیلی پایین دارند، با توجه به وزن آنها تجویز می شود، برای کودکان فقط با صلاحدید پزشک متخصص کودکان تزریق می شود و برای بیماران با فشارخون بالا و بیماری دیابت باید با احتیاط مصرف شود.
نحوه مصرف آمپول انوکساپارین
- تزریق آمپول انوکساپارین باید روزانه و سر ساعت مشخص انجام شود.
- هر بار باید جای تزریق تغییر کند، چرا که ممکن است باعث تحریک پوست شود.
- اگر یک دوز فراموش شد نباید دوز بعدی دو برابر شود.
- اگر تزریق در خانه انجام می شود حتما از پرستاران مجرب کمک گرفته شود.
عوارض جانبی شایع و نادر آمپول انوکساپارین؛ از خونریزی تا واکنش های آلرژیک
آمپول انوکساپارین هم مانند هر دارویی دیگری ممکن است عوارضی به همراه داشته باشد، این عوارض معمولاً موقتی و خفیف هستند و برای بیماران قابل تحمل است، عوارض شایع آمپول انوکساپارین عبارتند از:
شایع ترین عارضه این دارو خونریزی است که ممکن است به شکل های مختلف بروز کند، مانند کبود شدن محل تزریق، خونی شدن ادرار و خون دماغ شدن بیمار. کبود شدن و درد در محل تزریق بیشتر بخاطر تزریق نادرست است و یا اینکه فشار روی محل تزریق زیاد باشد، در برخی بیماران بعد از تزریق آمپول انوکساپارین آنزیم های کبدی افزایش می یابد و برخی واکنش های آلرژیک دارند مانند ورم، خارش و قرمزی در محل تزریق.
واکنش های که کمتر دیده می شوند یا به عبارتی عوارض نادر این دارو عبارتند از:
- خونریزی داخلی یا مغزی
- کاهش پلاکت خون
- نکروز پوستی
- واکنش آلرژیک شدید مانند آنافیلاکسی که باعث تنگی نفس، تورم آب یا صورت و ایجاد کهیر.
باید توجه داشت که در صورت داشتن هر کدام از این عوارض باید پزشک معالج را مطلع کرد، زیرا این عوارض گرچه نادر هستند اما بسیار جدی هستند و ممکن است جان بیمار را به خطر بیندازد.
مقایسه انوکساپارین با هپارین غیرفرکشن شده؛ مزایا و معایب
آمپول انوکساپارین معمولاً انتخاب اول پزشکان برای بیمارانی است که در معرض لخته خون قرار دارند زیرا این دارو یکی از انواع هپارین کم وزن مولکولی است و مزایایی نسب به هپارین غیرفرکشن شده دارد که این تفاوت ها باعث این انتخاب پزشکان شده است، مزایای انوکساپارین عبارتند از:
- نیاز به تکرار آزمایش برای تعیین سطح دارو ندارد، یعنی پیش بینی پذیر است.
- نیمه عمر آمپول انوکساپارین طولانی تر است.
- تزریق آن آسان تر است و نیاز به بستری ندارد.
- نسبت به هپارین معمولی احتمال کاهش پلاکت کمتری دارد.
- به دلیل تزریق ساده و ایمن، به راحتی می توان در منزل تزریق را انجام داد.
و اما این دارو هم همانند داروهای دیگر معایبی نیز دارد که این معایب عبارتند از:
- نسبت به هپارین معمولی قیمت بالاتری دارد.
- به دلیل اینکه از کلیه دفع می شود در بیماران با مشکلات کلیوی باید با احتیاط مصرف شود.
- در صورتی که بیمار دچار خونریزی زیاد شود پادزهر آن محدود است و فقط پروتامین سولفات آن هم به صورت محدود می تواند آن را کنترل کند.
با توجه به این مزایا و معایب گفته شده در مجموع آمپول انوکساپارین سدیم می تواند بهترین انتخاب برای بیماران بستری در بیمارستان و افرادی که در منزل نیاز به استراحت طولانی دارند است.
نکات مهم در استفاده از انوکساپارین در دوران بارداری و شیردهی
برای بانوان دوران بارداری و شیردهی، دورانی پر از چالش و گاها خطر می باشد زیرا تغییراتی که در بدن مادران باردار و شیرده رخ می دهد مانند تغییرات هورمونی، فشار بر عروق و در بعضی بانوان کم تحرکی ممکن است باعث ایجاد لخته در بدن شود، آمپول انوکساپارین یکی از داروهایی است که بانوان در دوران بارداری با نظر پزشک می توانند تزریق کنند، این دارو از جفت عبور نمی کند و برای جنین خطری ندارد. بانوانی که به نوزاد خود شیر می دهند نیز می توانند از این آمپول استفاده کنند زیرا بر اساس تحقیقات پزشکی دفع آمپول انوکساپارین از شیر مادر بسیار ناچیزی است و خطری برای نوزاد شیرخوار ندارد.
نکته ی مهم این است که استفاده از این دارو برای همه ی بیماران، خصوصا بانوان باردار و شیرده باید تحت نظر پزشک باشد و از مصرف خودسرانه آن خودداری کنند، به نکات زیر هم باید توجه شود:
- تزریق دارو مدتی قبل از زایمان باید متوقف شود تا خونریزی هنگام زایمان کاهش یابد.
- در هنگام سزارین پزشک را از آخرین تزریق مطلع سازید.
- اگر خونریزی از بینی یا کبودی غیرعادی مشاهده کردید با پزشک تماس بگیرید.
نکات کلیدی در تزریق انوکساپارین؛ تکنیک صحیح و مراقبت های لازم
آمپول انوکساپارین باید به صورت زیرجلدی تزریق شود، درست تزریق شدن این دارو بسیار مهم است، تزریق اشتباه این آمپول ممکن است باعث ایجاد کبودی و خونریزی شدید شود، برای تزریق باید به نکاتی توجه کرد تا تزریق صحیح انجام شود، ابتدا باید دست ها کاملا تمیز شسته شوند، سپس محل مناسب برای تزریق را انتخاب شود، بهترین محل برای تزریق آمپول انوکساپارین شکم است، آمپول را می توان سمت راست یا چپ شکم تزریق کرد و فاصله از ناف باید حداقل ۵ سانتی متر باشد، محل تزریق باید با پد الکلی ضدعفونی شده و سپس از پوست یک نیشگون گرفته شود تا کمی جمع شود، سپس آمپول را با زاویه عمودی ۹۰ درجه به صورت یکنواخت تزریق کرد.
بعد از تزریق آمپول انوکساپارین باید مراقبت هایی انجام شود، این مراقبت های عبارتند از:
- هر بار محل تزریق باید تغییر کند.
- بعد از تزریق محل تزریق ماساژ داده شود تا از کبودی پیشگیری شود.
- در محل تزریق گاز استریل گذاشته شود.
- تزریق بعدی نباید روی محل زخم یا کبودی انجام شود.
و نکته ی مهم اینکه اگر بعد از تزریق آمپول انوکساپارین تورم ایجاد شد حتما با پزشک معالج تماس گرفته شود.
تداخلات دارویی انوکساپارین؛ چه داروهای را باید با احتیاط مصرف کرد؟
مصرف همزمان آمپول انوکساپارین با برخی داروها باعث می شود اثر دارو کاهش یابد و یا خطر خونریزی افزایش یابد، داروهایی که خطر خونریزی را افزایش می دهند شامل:
- داروهای ضد انعقاد دیگر مانند وارفارین، دابیگاتران و ریواروکسابان
- داروهایی مانند ایبوپروفن و دیکلوفناک که با عنوان داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی شناخته می شوند.
- داروهای ضد پلاکت مانند آسپرین، تیکاگرلور و کلوپیدوگرل
- بعضی از داروهای ضدافسردگی
- برخی داروهای گیاهی مانند سیر و زنجبیل
برخی داروها نیز بر متابولیسم و دفع آمپول انوکساپارین موثرند، بیمارانی که نارسایی کلیوی دارند و داروهایی مانند سیکلوسپورین مصرف می کنند، اگر انوکساپارین تزریق کنند ممکن است در بدن تجمع کند و از کلیه دفع نشود. برخی داروهای کبدی نیز می توانند در متابولیسم انوکساپارین دخالت کنند.
پس باید توجه داشت که قبل از مصرف هر دارویی پزشک را مطلع کرد.
بیماران با سابقه های خاص؛ از مشکلات جسمی تا روانی
پزشکان قبل از تجویز هر دارو، معمولاً سابقه ی بیمار را بررسی می کنند، برای تجویز آمپول انوکساپارین هم باید سابقه پزشکی، اجتماعی و روانی بیمار بررسی شود، برای برخی بیماران این دارو با احتیاط مصرف می شود، این بیماری ها عبارتند از:
- بیماری های کبدی، کلیوی، قلبی، ریوی و گوارشی
- بیماران دارای اختلالات عصبی و روانی
- بیماران دارای مشکلات عضلانی، استخوانی و پوستی
- بیماران با مشکلات هورمونی، ایمنی، ژنتیکی و متابولیک
- بیماران دارای مشکلاتی روانی، شخصیتی، عاطفی، رفتاری و حرکتی
- سابقه ی حساسیت و تداخلات دارویی خطرناک
- بیماران دارای مشکلات کم آبی بدن و تغذیه
نکات جامع و پایانی درباره استفاده ایمن از آمپول انوکساپارین
آمپول انوکساپارین یکی از داروهای کاربردی در علم پزشکی است که برای بیماران مختلف تجویز می شود، به جرات می توان گفت این دارو برای درمان مشکلاتی مانند پیشگیری از لخته خون، ترومبوز وریدی و آمبولی ریه بهترین انتخاب پزشکان است، با این حال این نکته نباید فراموش شود که استفاده صحیح از این دارو بسیار مهم و حیاتی است، مصرف خودسرانه آن می تواند خطر مرگ را به دنبال داشته باشد، بنابراین باید در مصرف این دارو دقت داشت و حتما در هر زمان با پزشک معالج در ارتباط بود.
تجربه شما از تزریق آمپول انوکساپارین چیست؟ آیا می دانید آمپول انوکساپارین برای چیست؟ آیا شما و یا اطرافیان تاکنون از این دارو استفاده کرده اید؟