برای درمان سرگیجه به کدام پزشک مراجعه کنیم؟

سرگیجه (Vertigo) یکی از مشکلات رایجی است که بسیاری از مردم آن را تجربه کرده اند، این بیماری دلیل بسیاری از مراجعات به پزشکان است، سرگیجه مشکلی است که می تواند زندگی عادی یک فرد را دچار اختلال کند و کیفیت زندگی افراد را به شدت تحت تأثیر خود قرار دهد و این اختلال گاهی آنقدر شدید است که فرد برای مراجعه به پزشک یا مراکز درمانی دچار مشکل می شود، در این موارد می توان از خدمات پزشکی در منزل استفاده کرد، مانند ویزیت پزشک در منزل و تزریقات در منزل. در مواردی هم که نیاز به فیزیوتراپی و نوار عصب باشد خدمات فیزیوتراپی در منزل و گرفتن نوار عصب و عضله در منزل امکان پذیر است. گاهی سرگیجه باعث می شود درباره ی سلامت مغز، گوش داخلی و حتی قلب نگرانی های به وجود آید، سوال بسیاری از بیماران این است که برای درمان سرگیجه به کدام پزشک مراجعه کنیم؟ برای پاسخ به این سوال ابتدا باید علت سرگیجه را دانست، علل سرگیجه، روش های تشخیص، درمان سرگیجه و نقش متخصص گوش و حلق و بینی (ENT Specialist) و سایر متخصصان در مدیریت سرگیجه، مواردی است که به آنها خواهیم پرداخت.

 

سرگیجه چیست؟ آشنایی با علل و عوامل آن

سرگیجه حالتی است که در آن فرد عدم تعادل دارد و احساس می کند که خودش یا محیط اطرافش در حال چرخش است، به حدی که تعادل فرد را مختل می کند، این احساس چیزی فراتر از یک احساس ساده ی گیجی است، سرگیجه ممکن است از چند ثانیه تا چند ساعت طول بکشد و یا گاهی می تواند چندین روز یا حتی ماه ها ادامه داشته باشد. احساس سرگیجه در اغلب اوقات با عدم تعادل، تهوع، استفراغ و تاری دید همراه است، علائم اصلی سرگیجه عبارتند از:

• احساس چرخش یا حرکت
• عدم تعادل در هنگام ایستادن یا راه رفتن
• حالت تهوع و استفراغ
• اختلال در شنوایی و تمرکز
• تعرق شدید

علل به وجود آمدن سرگیجه می تواند موارد مختلفی باشد و می‌تواند به علت مشکلات گوش داخلی باشد یا به علت اختلالات عصبی، همچنین ممکن است بیماری های قلبی _ عروقی، عفونت ها، افت فشار خون و مصرف داروهای خاص باعث به وجود آمدن سرگیجه باشند. برخی از علل مهم سرگیجه شامل موارد زیر می شوند:

۱. سرگیجه وضعیتی حمله ای خوش خیم (BPPV)

این نوع که شایع ترین نوع سرگیجه است بر اثر حرکت ناگهانی سر هنگام خم شدن، بلند شدن از رختخواب، چرخش در تخت و یا نگاه به بالا و پایین بوجود می آید و بصورت ناگهانی هم از بین می رود، این نوع سرگیجه خوش خیم است و خطری برای مغز یا قلب ندارد اما این حملات ناگهانی ممکن است باعث زمین خوردن فرد، مخصوصاً در سالمندان شود بنابراین درمان آن بسیار اهمیت دارد. برای درمان این نوع سرگیجه مصرف دارو و جراحی نیاز نیست و با تمرینات تعادلی، پرهیز از حرکات تحریک کننده و مانور اپلی قابل درمان است.

مانور اپلی روشی موثر است که توسط پزشک یا فیزیوتراپیست انجام می شود، خدمات فیزیوتراپی در منزل این روزها می تواند کمک زیادی به بیماران کند تا بدون خروج از خانه از خدمات فیزیوتراپی به راحتی استفاده کنند.

 

۲. بیماری منییر (Meniere’s Disease)

این بیماری با اختلال عملکرد گوش داخلی به وجود می آید و با کاهش شنوایی، وزوز گوش، احساس پری و فشار در گوش  همراه است، بیماری منییر به دلیل تجمع بیش از حد مایع در بخش داخلی گوش به وجود می آید، عدم تعادل هم یکی از علائم این بیماری است، این بیماری معمولاً در یک گوش به وجود می آید اما در مواردی هر دو گوش درگیر می شود. حملات منییر ممکن است به صورت ناگهانی آغاز شود و بین چند دقیقه تا چند ساعت ادامه یابد، شایع ترین علائم منییر عبارتند از:

• سرگیجه ی چرخشی شدید و ناتوان کننده همراه با تهوع و استفراغ
• کاهش شنوایی که در ابتدای بیماری قابل بازگشت است اما ممکن است به مرور زمان دائمی شود.
• وزوز گوش
• احساس پری یا فشار در گوش
• عدم تعادل

۳. نوریت ویستیبولار (Vestibular Neuritis)

نوعی اختلال التهابی است که عصب تعادلی (ویستیبولار) را درگیر می کند، این عصب اطلاعات مربوط به تعادل را از گوش داخلی به مغز انتقال می دهد، در صورتی که این عصب دچار التهاب شود پیام های دریافتی از گوش در مغز به درستی دریافت نمی شود و فرد دچار سرگیجه ی شدید و ناگهانی می شود. علت اصلی این بیماری عفونت ویروسی می باشد، در بسیاری موارد این بیماری بعد از یک سرماخوردگی، آنفلوآنزا و یا عفونت ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی رخ می دهد و گاهی هم منشأ التهاب مشخص نیست. برای درمان این بیماری چند روش وجود دارد، که شامل درمان دارویی که شامل داروهای ضدالتهاب (کورتیکواستروئیدها)، داروهای ضد ویستیبولار برای کنترل سرگیجه، ضد تهوع ها و  آنتی ویروس ها می باشد، همچنین بیمار باید فیزیوتراپی و تمرینات تعادلی انجام دهد، این کار برای بازآموزی مغز حیاتی است، مراقبت های عمومی هم در درمان این بیماری بسیار موثر است که عبارتند از:

• استراحت کافی
• پرهیز از رانندگی و کار با ماشین آلات
• مصرف مایعات کافی

اغلب بیماران در مدت زمان دو تا سه هفته به بهبودی کامل یا نسبی می رسند اما برخی بیماران مدت زمان بیشتری را برای بازگشت تعادل خود نیاز دارند.

 

۴. لابیرنتیت (Labyrinthitis)

نوعی التهاب دورانی گوش است که هم تعادل و هم شنوایی بیمار را دچار اختلال می کند، این بیماری یکی از علل شایع سرگیجه ناگهانی است که با کاهش شنوایی، وزوز گوش و احساس پری در گوش همراه است. علت شایع لابیرنتیت عفونت ویروسی است اما گاهی عفونت باکتریایی، عفونت مزمن گوش میانی و واکنش های خودایمنی هم می تواند عامل این بیماری باشد، پزشک برای تشخیص این بیماری تست های شنوایی، تست تعادل، MRI و آزمایش خون را توصیه می کند.

انواع سرگیجه: تفاوت بین سرگیجه محیطی و مرکزی

برای تشخیص سرگیجه ابتدا باید نوع آن مشخص شود، سرگیجه یا محیطی است یا مرکزی:

 ۱. سرگیجه محیطی

شایع ترین نوع سرگیجه است، ناشی از اختلالات گوش داخلی و عصب تعادل است، شدید ولی گذارا است، با حرکت سر تشدید می شود، ممکن است با وزوز گوش و کاهش شنوایی همراه باشد.

۲. سرگیجه مرکزی

ناشی از ضایعات ساقه ی مغز یا مخچه است، به حرکت دادن سر کمتر وابسته است، بیشتر اوقات با علائم عصبی مانند دوبینی و ضعف اندام ها همراه است، بیمار در صورت داشتن این علائم باید به نورولوژیست مراجعه کند.

 

چگونه سرگیجه را تشخیص دهیم؟ روش های تشخیصی رایج

اگر شخصی دچار علائمی مانند احساس چرخش، عدم تعادل همراه با اختلالات گوارشی مانند تهوع و استفراغ شد باید سریعاً به پزشک مراجعه کند، در ابتدا با توجه به علائم باید بدانیم که برای درمان سرگیجه به کدام پزشک مراجعه کنیم؟ پزشک با گرفتن شرح حال بیمار و معاینه و استفاده از روش های تشخیصی زیر نوع سرگیجه را تشخیص می دهد، تست های تشخیص سرگیجه عبارتند از:

• Dix-hallpike Test برای تشخیص BPPV
• تست رومبرگ
• تاندم گیت
• تست هیت برای ارزیابی عملکرد ویستیبولار

۱. Dix-hallpike Test

یک تست تشخیصی بالینی است که برای بررسی علت سرگیجه، به ویژه سرگیجه وضعیتی حمله ای خوش خیم (BPPV) انجام می شود. این تست یکی از رایج ترین و دقیق ترین روش ها برای تشخیص BPPV است که معمولاً توسط پزشک یا فیزیوتراپیست انجام می شود. در این تست بیمار به صورت نشسته روی تخت قرار می گیرد، سر بیمار به اندازه ی ۴۵  درجه به یک طرف چرخانده می شود، سپس بیمار به سرعت به پشت دراز می کشد طوری که سرش کمی از تخت آویزان شود، در این حالت پزشک حرکات چشم را بررسی می کند و از بیمار می پرسد که سرگیجه دارد یا خیر.

۲. تست رومبرگ

هدف از این تست بررسی تعادل در حالت ایستاده و بررسی عملکرد سیستم ویستیبولار، بینایی و حس عمقی است، در این تست بیمار به صورت ایستاده و صاف، با پاهای کنار هم قرار می گیرد، بازوها در کنار بدن قرار دارند یا در مواردی جلوی بدن دراز می شوند، بیمار باید چشم هایش را ببندد و در همان حالت به مدت ۳۰ ثانیه بایستد، پزشک در این زمان وضعیت بیمار را بررسی می کند.

۳. تست تاندم گیت

هدف از این تست بررسی هماهنگی حرکتی، تعادل و عملکرد مخچه یا راه های حرکتی در نخاع است، برای انجام این تست بیمار باید در یک خط مستقیم راه برود، باید پاشنه یک یک پا را دقیقا جلوی انگشتان پای دیگر قرار دهد (مانند راه رفتن روی طناب).

۴. تست هیت

این تست یک ارزیابی بالینی سریع و دقیق است که توسط پزشک برای تشخیص تفاوت بین سرگیجه مرکزی (مثلاً سکته مغزی) و سرگیجه محیطی (مثل نوریت وستیبولار) استفاده می شود. این تست به سه مرحله تقسیم می شود، در مرحله اول که تست ضربه ی سریع سر نام دارد، پزشک از بیمار می خواهد که به نوک بینی او خیره شود، سپس پزشک سر بیمار را به سرعت به یک سمت، مثلاً سمت راست، و دوباره به مرکز برمی گرداند. مرحله ی دوم بررسی حرکات غیرارادی چشم می باشد که بیمار باید چشم خود را به چپ و راست حرکت دهد، مرحله سوم بررسی انحراف عمودی چشم ها است، که پزشک یکی از چشم های بیمار را می پوشاند و سریع آن را برمیدارد، سپس چشم دیگر را بررسی می کند.

همچنین پزشک آزمایش های تشخیصی را توصیه می کند که شامل:

• آزمایش خون برای بررسی لیپیدهای خون (کلسترول و ترس گلیسرید)
• قند خون
• عملکرد تیروئید

در مرحله بعد در صورت شک به سرگیجه ی مرکزی  تصویربرداری MRI و سیتی اسکن انجام می شود و در موارد پیچیده، تصویر برداری گوش داخلی تجویز می شود. تست های شنوایی هم در صورت وزوز گوش و کاهش شنوایی باید انجام شود.

درمان‌های دارویی سرگیجه: از داروهای ضد وستیبولار تا بتاهیستین

پزشک معالج بعد از تشخیص علت و نوع سرگیجه بهترین و سریع ترین راه درمان را برای بیمار انتخاب می کند، درمان های دارویی بسته به نوع سرگیجه عبارتند از :

• داروهای ضد ویستیبولار
• بتاهیستین برای بیماری منییر و برخی اختلالات گوش داخلی
• کورتیکواستروئیدها
• داروهای ضد تهوع

بعضی داروها هم برای درمان های زمینه ای تجویز می شود مانند داروهای کنترل چربی خون برای کنترل بیماری های قلبی و داروهای فشارخون. اصلاح کم آبی بدن هم یکی از مهم ترین موارد است.

درمان‌های غیر جراحی سرگیجه: تمرینات تعادلی و مانورهای درمانی

سرگیجه در اکثر بیماران توسط درمان های غیرجراحی بهبود می یابد درمان های مانند:

۱. تمرینات تعادلی

بازتوانی ویستیبولار توسط فیزیوتراپیست، که بیماران می‌توانند به راحتی از خدمات فیزیوتراپی در منزل استفاده کنند. حرکات آرام سر و چشم هم برای تقویت مغز و اعصاب تعادلی باید انجام شود.

۲. مانورهای درمانی سرگیجه

مانور اپلی موثرترین درمان BPPV می باشد، مانور اپلی یک روش ساده و بدون نیاز به دارو است که با حرکت دادن سر بیمار در جهات خاص، کمک می‌کند ذرات کوچکی که در گوش داخلی جابجا شده‌اند، به محل طبیعی خود بازگردند، این مانور معمولاً توسط پزشک یا فیزیوتراپیست انجام می‌شود و در بیشتر موارد تنها با یک یا چند بار انجام، علائم سرگیجه به‌طور چشم‌گیری کاهش می‌یابد.

مانور سمنت هم برای بیماران مقاوم به درمان انجام می شود و در بیمارانی به کار می رود که به مانور اپلی پاسخ نداده اند. در این روش، سر و بدن بیمار با حرکات سریع به جهات خاصی جابجا می شود تا ذرات تعادلی از کانال‌ های گوش داخلی خارج شوند. این مانور معمولاً توسط پزشک یا فیزیوتراپیست آموزش دیده انجام می‌شود.

همچنین بیمار باید از حرکات تحریک کننده ی سر پرهیز کند، استرس خود را کنترل کند و سبک زندگی سالم را انتخاب کند.

جراحی سرگیجه: چه زمانی نیاز به مداخله جراحی داریم؟

در موارد کمی برای درمان سرگیجه جراحی توصیه می شود، مواردی که نیاز به جراحی دارند عبارتند از:

• بیماری منییر مقاوم به درمان های دارویی و مانورها
• فیستول پریلنف
• تومورهای گوش داخلی
• اختلالات عروقی مغزی

جراحی سرگیجه معمولاً توسط پزشک متخصص گوش و حلق و بینی و یا جراح متخصص مغز و اعصاب انجام می شود.

فیستول پریلنف یک بیماری نادر اما مهم در گوش داخلی است که در آن ارتباط غیرطبیعی بین فضای پر از مایع گوش داخلی (پریلنف) و گوش میانی به وجود می آید. این ارتباط باعث نشت مایع پریلنف از داخل گوش داخلی به گوش میانی می شود.

نقش متخصص گوش و حلق و بینی در درمان سرگیجه

متخصص گوش و حلق و بینی نقش کلیدی در درمان بیشتر انواع سرگیجه ها دارد، این متخصص نوع سرگیجه را با انواع تست ها و مانورها تشخیص می دهد، بیماری منییر را مدیریت می کند، نوریت ویستیبولار و لابیرنتیت را درمان می کند، در موارد خاص جراحی انجام می دهد و در صورت نیاز بیمار را به نورولوژیست یا کاردیولوژیست ارجاع می دهد.

در پایان: برای درمان سرگیجه به کدام پزشک مراجعه کنیم؟

وقتی در فردی علائم سرگیجه به وجود آید اولین سوالی که ذهن بیماران را درگیر می کند این است که برای درمان سرگیجه به کدام پزشک مراجعه کنیم؟

اگر علائم سرگیجه ی بیمار کاهش شنوایی، وزوز گوش و احساس پری در گوش است اولین پزشک انتخابی باید متخصص گوش و حلق و بینی باشد.

اگر علائم عصبی مانند دوبینی، اختلال بلع و بی حسی اندام ها به وجود آمد باید به نورولوژیست مراجعه کرد.

اگر علائم قلبی مانند تپش قلب و بیهوشی در بیمار بوجود آمد باید به کاردیولوژیست مراجعه کند.

در همه ی موارد تشخیص به موقع و دقیق، انجام آزمایش های تشخیصی و استفاده از خدمات مراقبتی گام های اساسی این مشکل هستند.

تجربه ی شما از سرگیجه چیست؟ آیا می دانید باید برای درمان سرگیجه به کدام پزشک مراجعه کنیم؟