در ادامه سلسله مطالب علل شایع مرگ، سراغ شایعترین علت مرگ بعد از تروما و بیماریهای قلبی-عروقی آمدیم.
سرطان و درمان آنرا به جرات میتوان اصلیترین چالش و معضل سیستم درمانی در تمام جهان دانست.
با توجه به افزایش شیوع این بیماری، محققان و دانشمندان بیش از پیش بدنبال راهی برای درمان این بیماری هستند که خوشبختانه پیشرفتهایی در این زمینه نیز حاصل شدهاست و امروزه خیلی از سرطانها مخصوصا اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شوند، قابل درمان و کنترل هستند. اینکه کدام سرطان درحال حاضر شایعتر از انواع دیگر است بر اساس متغیرهای مختلف، سنجش و تعیین میشود.
در مردان، شایعترین سرطان، سرطان پروستات و در زنان، سرطان پستان است و در هر دو جنس، شایعترین سرطان، سرطان پستان است.
کشندهترین سرطانها هم بر اساس متغیرهای مختلفی، تعیین میگردد ولی بطور کلی، کشندهترین سرطانها شامل سرطان ریه، سرطان پانکراس، سرطان پستان و دستگاه گوارش میباشند.
سرطان چیست؟
سلولهای بدن انسان در بافتهای مختلف دارای تکثیر و رشد برنامهریزی شدهای هستند که بر اساس نقشه ژنتیکی بهنام DNA انجام میپذیرد، تکثیر و رشد و مرگ یک سلول بر اساس روند و مکانیسمی منظم رخ میدهد. اگر به هر دلیلی این نقشه ژنتیکی مختل گردد و دستورالعمل غلطی به سلول دیکته و مخابره گردد، تکثیر و رشد سلول دچار اختلال شده و از نظم و ثبات خارج میگردد و سلول با عملکردی غیر نرمال، یاغی شده و سعی در دیکته کردن و اجبار سایر سلولها به نقشه جدید دارد. این سلول جدید را یک سلول جهش یافته مینامند؛ یعنی سلولی با نقشه ژنتیکی جدید و ماهیت جدید که عملکرد مناسب و طبیعی ندارد. در این زمان که سلول جهش یافته ایجاد و متولد میشود، بهسرعت سیستم ایمنی این اختلال و ناهنجاری را تشخیص داده و سریعا جهت از بین بردن این سلول غیرعادی وارد عمل میشود که آنرا از بین برده تا اجازه یاغیگری بیشتر و آلوده کردن سایر سلولهای طبیعی و همچنین رشد و تکثیر را ندهد. در اکثر مواقع سیستم ایمنی موفق عمل کرده و این سلول جهش یافته یاغی از بین میرود و جالب است بدانید، روزانه هزاران سلول یاغی در بافتهای مختلف بدن ما ایجاد میشود که خوشبختانه بسرعت توسط سیستم ایمنی شناسایی شده و نابود میگردد و اجازه رشد و تکثیر به آن داده نمیشود.
حال تصور کنید که سیستم ایمنی به هر دلیلی قادر به از بین بردن این سلول جهشیافته نشود…
اینجاست که سلول یاغی رشد کرده و تکثیر میشود و سایر سلولهای سالم را نیز تحت تاثیر قرار داده و تودهای غیر طبیعی در بافت طبیعی ایجاد می گردد که به آن سرطان میگویند.
خدمات سها: استخدام پرستار در منزل
چرا سلول یاغی بوجود میآید یا جهش پیدا میکند؟
پاسخ این سوال همان چالش اصلی انسان امروزیست، انسانی که با صنعتی شدن، در معرض تعداد زیادی از موارد سرطانزا یا جهشزا قرار گرفتهاست.
جهش در ساختار ژنتیکی یا همان DNA ممکن است در هر زمانی از حیات یک انسان رخ دهد از زمانی که لقاح انجام میشود و تخم در رحم مادر تشکیل میشود و دوران جنینی آغاز میگردد تا زمان پیری در اثر عوامل مختلف، جهش ژنتیکی رخ میدهد.
عوامل سرطانزا چه مواردی هستند؟
عوامل سرطانزا را میتوان به دو دسته تقسیم کرد:
1. عوامل ژنتیکی و مادرزادی: مثلا بسیاری از سندرمهای مادرزادی که در این سندرومها، فرد بهدلیل اختلال ژنتیکی و نقص کروموزومی، مستعد ابتلا به سرطانهای متنوع است مثل سندرم نوروفیبروماتوز یا نقائص ژنتیکی دیگر که به دنبال علل مختلف مانند مصرف دارو، سیگار، الکل و یا ازدواجهای فامیلی ممکن است رخ دهند که فرد متولد شده مستعد ایجاد تومورهای سرطانی و غیر سرطانی مختلفی خواهد بود.
2. عوامل محیطی و اکتسابی: داروها، نورآفتاب (اشعه UV)، اشعه X، آزبست، سیگار که یکی از مهمترین عوامل محیطیاست، برخی میکروبها (هلیکوباکتر پیلوری، ویروس پاپیلوما، ویروس هپاتیت بی و سی، ویروس HIV و بسیاری دیگر از باکتریها، قارچها و ویروسها)، کودهای شیمیایی که در تولید محصولات کشاورزی کاربرد دارند و منجر به افزایش نیترات در این محصولات شده و نیترات یکی از مهمترین مواد سرطانزا محسوب میشود.
|| خدمات سها: تزریق واکسن اچ پی وی در منزل (گارداسیل) ||
از دیگر مواد سرطانزا میتوان مواد نگهدارنده که در تولید کنسروها به کار میروند را نام برد.
پارابن موجود در شامپوها و مواد شوینده هم از مواد سرطانزا محسوب میشود.
میدانهای مغناطیسی که در اطراف کابلهای فشار قوی انتقال برق ایجاد میشوند.
و بسیاری دیگر از عوامل مختلف که خیلی از آنها همچنان ناشناختهتر هستند، مانند پارازیتهای رادیویی و آلودگی هوا و استرسهای روحی و همچنین عوامل خیلی سادهای مثل نوشیدنی داغ یا چایی داغ که باعث سرطان مری میشوند یا دستکاری کردن و کندن مکرر خال و زخمهای مزمن که ممکناست منجر به سرطان پوست شود. ذکر این عوامل نشان می دهد که ایجاد و شکلگیری سرطان نیاز به مکانیسم عجیب و پیچیدهای ندارد و با عوامل خیلی سادهای هم خطر ایجاد آن وجود دارد.
بدون شک هر عاملی که باعث اختلال در عملکرد سیستم ایمنی بدن گردد و سیستم ایمنی نتواند سلول یاغی یا اولین سلول جهشیافته را شناسایی کرده و از بین ببرد، میتواند در ایجاد و گسترش سرطان نقش داشته باشد. پس شاید اطلاق لفظ سرطانزا بودن برای استرسهای روحی، لفظ صحیح و علمی نباشد ولی قطعا استرس با اختلال در عملکرد سیستم ایمنی بدن از فعالیت صحیح و نرمال آن جلوگیری خواهد کرد و همین امر باعث رشد و گسترش سلول و بافت سرطانی خواهد شد.
ضمنا تغدیه نامناسب و عدم دریافت مواد مغذی مناسب، مخصوصا ویتامینها و آنتیاکسیدانها هم میتوانند باعث اختلال در عملکرد سیستم ایمنی و بروز سرطان شود پس تغذیه مناسب و مصرف آنتیاکسیدانها مثل برخی از ویتامینها و مینرالها میتوانند در پیشگیری از بروز سرطان، موثر و مفید هستند و باید در زندگی روزمره توجه ویژهای به آنها داشت.
خدمات سها: فیزیوتراپی در منزل تهران
سرطان چگونه منجر به مرگ میشود؟
و اما، رخداد مرگ چگونه در سیر سرطان بوجود خواهد آمد و سرطان که علت غایت و نهایی مرگ است با چه فرایندی و سلسله عللی، منجر به مرگ فرد بیمار خواهد شد و در جواز دفن یا گواهی فوت بیمار چه عللی ذکر خواهد شد؟ آیا ایست قلبی تنفسی، علت نهایی مرگ در بیماران سرطانیاست؟
مسلما هر فردی که وارد پروسه مرگ میشود، قطعا دچار ایست قلبی تنفسی خواهد شد ولی همانطور که در مطالب گذشته ذکر کردیم، ایست قلبی تنفسی، علت مرگ نیست بلکه خود مرگ است؛ یعنی ایست قلبی تنفسی، معلول نهایی و نتیجه آخر سایر علل است، پس علت محسوب نمیشود، زمانیکه میگوییم فرد expire شده یا فوت شده یعنی دچار ایست قلبی تنفسی شده و ایست قلبی تنفسی علت مرگ نیست، بلکه خود خود مرگ است و معلول تمام علتهای مرگ و معنا و مفهوم مرگ است.
برای رسیدن به درک سلسله علل منتهی به مرگ، باید این اصل کلی را در تمام بیماریهای مزمن در نظر داشته باشیم: زمانی یک بیماری مزمن مثل سرطان منجر به فوت بیمار خواهد شد که این بیماری مزمن باعث end organ damage (آسیب عمده و شدید و برگشتناپذیر) در یکی از اندامهای حیاتی بیمار شده باشد و این آسیب بدلیل برگشتناپذیر بودن، بیمار را به سمت مرگ، سوق میدهد.
اندامهای اصلی و حیاتی در هر انسان، شامل ریهها، کلیهها، مغز و قلب هستند و البته از خون نیز نباید غافل شد، خون انسان نیز هرچند اندام محسوب نمیشود ولی به اندازه همین ارگانهای حیاتی، مهم و حیاتیاست و ایجاد تغییرات در خون فرد بیمار نیز میتواند مرگآور باشد.
ایجاد آسیب عمده در هر کدام از این اندامها باعث ورود فرد بیمار به رخداد مرگ خواهد شد.
در زمان کشف علت فوت در یک بیمار سرطانی و ثبت و تایید آن در برگه گواهی فوت، حتما باید آسیبهای عمده به اندامهای حیاتی بررسی گردد که همان علت به عنوان علت ثانویه مدنظر قرار گیرد.
برای فهم مطلب با یک مثال توضیح میدهیم:
فردی که مبتلا به سرطان ریه شده است تا زمانی که سرطان ریه منجر به نارسایی در ارگانهای حیاتی که ذکر کردیم نشود، وارد پروسه مرگ نمیشود.
یک فرد مبتلا به سرطان ریه هم میتواند دچار نارسایی ریه شود یا در اثر متاستاز به کبد دچار نارسایی کبدی گردد که خود نارسایی کبدی و ریوی، فرد را دچار اختلالات اسید و باز و الکترولیت کرده و درنهایت با این تابلو فرد دچار ایست قلبی خواهد شد و سناریوهای دیگری هم در انتظار فرد مبتلا به سرطان ریه خواهد بود، مثلا زخم بستر، آمبولی، آنمی، شوک هیپوولومیک، سپسیس.
و تمام اینها هم میتواند در زنجیره علل منجر به مرگ نقش داشته باشد.
علت مرگ در جواز دفن و گواهی فوت
پس سرطان به عنوان علت اصلی فوت در جواز دفن و برگه گواهی فوت ذکر میشود ولی علت نهایی و پایانی، معلول سرطان خواهد بود و بهصورت زنجیرهای از علل متعدد به مرگ ختم خواهد شد.
و باید تاکید کنم که سناریوهای مختلفی در زمان ابتلا به سرطان در انتظار فرد خواهد بود که تمام این سناریوها با علل مختلفی میتوانند علل نهایی منجر به مرگ باشند. مثلا بیمار سرطانی، دچار عفونت ریه یا کلیه گردد، یا بیمار سرطانی بدنبال DVT، دچار آمبولی گردد، یا زخم بستر باعث ایجاد عفونت و استئومیلیت و سپسیس شود.
پس سناریوهای مختلفی در انتظار بیمار مبتلا به سرطان هست که در این سناریوها علل مختلفی، بیمار سرطانی را به سمت مرگ، هدایت میکنند. که البته تمامی سناریوهای منتهی به مرگ در بیماران سرطانی، قابل پیشگیری هستند و میتوان وقوع آنها را به تعویق انداخت که مستلزم مراقبتهای پرستاری دقیق و ویزیتهای منظم پزشک است که در این رابطه شرکت سها بصورت علمی و منظم با پرسنل مجرب در خدمت شما عزیزان خواهد بود.
و در زمان فوت فرد سرطانی که فرایندی اجتنابناپذیر است هم شرکت سها برای صدور گواهی فوت و جواز دفن در کنار شما عزیزان خواهد بود.
در زمان صدور گواهی فوت، پزشک تمامی سناریوهای احتمالی را بر اساس معاینه و شرححال و همچنین مدارک و آزمایشات بیمار در نظر گرفته و پس از جمعبندی و نتیجهگیری، سناریوی اصلی که منجر به فوت شده را در برگه گواهی فوت ذکر میکند.
تشخیص سناریوی فوت توسط پزشک با توجه به شرححال چند روز قبل از فوت و سوابق کامل و همچنین معاینه دقیق جسد و آزمایشات آخر و داروهای مصرفی، کاملا و با قطعیت قابل تشخیص است و پزشک با درج این موارد در گواهی فوت بیمار، علل فوت را تایید خواهد کرد.
خدمات سها: تزریقات در منزل غرب تهران
نتیجهگیری
پس از شناخت مختصر سرطان و بررسی اجمالی علل آن دیدیم که سرطانها به عنوان یکی از شایعترین علل فوت در بیماران مزمن با چه مکانیسم و چه فرایندی، فرد بیمار را به سمت مرگ هدایت میکنند. با دقت به این مکانیسم، بخوبی الزام مراقبت پرستاری دقیق و ویزیت پزشک بصورت منظم و انجام آزمایشات، بر ما روشن میشود؛ پس در فرد مبتلا به سرطان، مراقبتهای درمانی و تشخیصی بیش از پیش حائز اهمیت است تا بتوان از رخداد تمام سناریوهای منجر به مرگ پیشگیری کرد و یا آنها را به تعویق انداخت.
در پایان ضمن آرزوی سلامتی و شادمانی برای شما عزیزان، توصیه میکنم که خود را در معرض عوامل سرطانزا و جهشزا قرار ندهید.
نوشته شده توسط: دکتر مرتضی نجاتی صفا