کبد چرب چیست؟
کبد چرب یک بیماری خاموش کبدی است. این بیماری که با نام استئاتوز کبدی هم شناخته میشود به دلیل تجمع چربی در کبد ایجاد می شود. کبد یا جگر اندامی است که در بدن مهره داران به سم زدایی سوخت و سازهای مختلف می پردازد. کبد یک اندام گوارشی است که پروتئین ها و مواد زیست شیمیایی که بدن برای گوارش و رشد به آنها نیاز دارد را تولید می کند. عوامل مختلفی باعث بیماری کبد چرب می شود و این بیماری انواع مختلفی دارد و بیشتر افرادی که به این بیماری مبتلا هستند هیچ علامت خاصی ندارند. یک کبد سالم در خود مقدار کمی چربی دارد، زمانی که این مقدار به 5 تا 10 درصد از وزن کبد برسد اصطلاحا عنوان می شود که کبد چرب شده است و در این شرایط مشکل ساز می شود. علائم کبد چرب در مردان و زنان تقریبا یکسان است اما به طور کلی این بیماری در مردان شایع تر است.
انواع کبد چرب
کبد چرب به طور کلی به دو نوع اصلی تقسیم می شود که نوع اول کبد چرب الکلی و نوع دوم کبد چرب غیر الکلی نام دارد. اما این مساله را باید در نظر گرفت که منظور از انواع کبد چرب میتوانند شدت این بیماری، یعنی میزان ابتلا فرد نیز باشد که به چهار نوع یا دسته تقسیم بندی می شود که به آن گرید می گویند.
کبد چرب الکلی
این نوع از بیماری کبدی بر اثر مصرف الکل در فرد ایجاد می شود. وقتی در اثر مصرف الکل چربی در سلول های کبد تجمع می کند عملکرد طبیعی کبد را مختل می کند ولی شدت این بیماری در همه ی افراد یکسان نیست. بیماری در افرادی که اضافه وزن، سابقه بیماری کبدی در خانواده، کمبود ویتامین و سوء تغذیه دارند بیشتر است.
کبد چرب غیرالکلی
این نوع از بیماری یکی از شایع ترین بیماری های مزمن کبدی است که بر اثر تجمع چربی در کبد ایجاد می شود و عواملی مانند چاقی، عوامل موروثی خانوادگی، افزایش چربی خون و سبک زندگی ناسالم مانند کم تحرکی و تغذیه ی ناسالم میتواند باعث این بیماری شود. این نوع کبد چرب انواع مختلفی دارد و اگر در مراحل اولیه شناسایی شود خطر جدی ندارد اما اگر در همان مراحل اولیه درمان نشود و پیشرفت کند بسیار خطرناک است.
کبد چرب غیرالکلی انواع مختلفی دارد:
1. کبد چرب گرید یک(کبد چرب ساده)
در این مرحله تجمع چربی در سلول های کبد بسیار کم است و معمولا بی علامت است. عواملی که باعث این گرید از بیماری کبد می شوند عبارتند از: کم تحرکی، تغذیه ی ناسالم، اضافه وزن خصوصا چاقی شکم، دیابت و مصرف بعضی از داروها. در این مرحله از بیماری میتوان با تغییر سبک زندگی مانند ورزش کردن، تغذیه ی سالم و کنترل چربی و قند خون روند بیماری را کند یا کاملا متوقف کرد زیرا هنوز کبد دچار زخم و التهاب نشده است.
2. کبد چرب گرید دو
در این مرحله تجمع چربی در سلول های کبد به حدی می رسد که باعث واکنش التهابی در بدن می شود و این هشدار پیشرفت بیماری به مراحل خطرناک تر است. اگر التهاب به وجود آمده کنترل و درمان نشود در بافت های آسیب دیده زخم ایجاد می شود و زمانی که کبد تلاش می کند بافت های آسیب دیده را ترمیم کند سلول های ایمنی بدن وارد عمل شده و این واکنش دفاعی بدن ممکن است بجای ترمیم باعث آسیب بیشتر به کبد شود و حتی سلول های سالم را تخریب کند. عواملی مانند کم تحرکی، مصرف غذاهای چرب، چاقی، مقاومت به انسولین و دیابت نوع دو در پیشرفت این مرحله موثرند.
3. کبد چرب گرید سه ( فیبروز کبد)
وقتی در اثر التهاب طولانی مدت، کبد بارها آسیب میبیند در کبد بافت های زخمی ایجاد می شود که این زخم ها عملکرد طبیعی کبد را مختل کرده و باعث نارسایی کبدی می شود. به این مرحله گرید سه یا فیبروز کبدی گفته میشود.
4. کبد چرب گرید چهار (سیروز کبدی)
شدیدترین مرحله ی بیماری کبد چرب سیروز کبدی است که در این مرحله کبد با تغییر شکل شدید مواجه می شود. علاوه بر تغییر شکل عملکرد کبد نیز به شدت کاهش می یابد و علایم نارسایی به وضوح ظاهر می شوند. و در صورت درمان نشدن فرد به پیوند کبد احتیاج پیدا می کند.
علائم کبد چرب در مردان
- افزایش وزن و چاقی در ناحیه ی شکم
- زرد شدن چشم ها
- کاهش اشتها
- احساس ضعف و خستگی
- تغییر رنگ ادرار
- تغییر رنگ پوست به زردی
- حالت تهوع
- ورم پاها
- کبود شدن اندام ها یا ایجاد خونریزی
- کاهش قدرت بدنی و ضعف عضلانی
- کاهش تمرکز و آشفتگی ذهنی
علائم کبد چرب در زنان
- درد در ناحیه ی شکم
- مشکلات پوستی
- تغییر رنگ ادرار به تیرگی
- خونریزی شدید در دوران قاعدگی
- کاهش اشتها
- زرد شدن رنگ چشم و پوست
- ضعف و خستگی تورم پاها
- کاهش تمرکز
- اختلال خواب
کبد چرب در زنان باردار
کبد چرب در زنان باردار ممکن است علل مختلفی داشته باشد که از جمله آن میتوان به تغییرات هورمونی، اختلالات ژنتیکی، سابقه ی بیماری کبدی و بارداری چندقلویی اشاره کرد. اگرچه این بیماری در زنان باردار قابل پیشگیری نیست اما با رعایت نکاتی مانند رژیم غذایی سالم، انجام معاینات منظم در دوره ی بارداری، کنترل وزن و بررسی منظم وضعیت کبد در زنان با سابقه ی بیماری کبد میتوان خطرات ناشی از کبد چرب را کاهش داد. این خطرات شامل زایمان زودرس، نارسایی کبدی، خونریزی شدید و به خطر افتادن جان مادر یا جنین می باشد.
آیا کبد کودکان هم چرب می شود؟
بعضی افراد بر این باورند که بیماری کبد چرب فقط در بزرگسالان رایج است اما اینگونه نیست. بعضی کودکان نیز همانند بزرگسالان درگیر این بیماری می شوند. در بسیاری از کودکان نیز مانند بزرگسالان این بیماری خاموش و بدون علامت است، اما کودکانی که تحرک کمی دارند، غذاهای ناسالم چرب و شیرین و نوشیدنی های قندی نظیر نوشابه مصرف می کنند، اضافه وزن دارند و بعضی بیماری ها مانند دیابت نوع 2 یا مقاومت به انسولین دارند در معرض این بیماری قرار دارند.
چطور بفهمیم کبد چرب داریم؟
تشخیص به موقع کبد چرب بسیار مهم است زیرا این کار از پیشرفت بیماری جلوگیری می کند. با توجه به اینکه در مراحل اولیه، بیماری بدون علامت است راه های رایج تشخیص کبد چرب، انجام آزمایش خون (بررسی آنزیم های کبدی) و سونوگرافی شکم است. امروزه افرادی که برای رفتن به آزمایشگاه مشکل دارند یا اینکه زمان کافی برای رفتن به مطب سونوگرافی ندارند به راحتی میتوانند از خدمات نمونه گیری در منزل و سونوگرافی در منزل استفاده کنند. آزمایش خون برای اندازه گیری مقدار آنزیم های کبد انجام می شود. بالا بودن این آنزیم ها می تواند نشانه ی آسیب یا التهاب کبدی باشد. سونوگرافی از کبد باعث می شود آسیب ها و چربی های موچود در کبد به طور واضح تری دیده شوند. سونوگرافی از کبد روشی ایمن و بدون درد است. همچنین روش های دیگری نیز برای تشخیص کبد چرب وجود دارد که شامل سی تی اسکن، ام آر آی، بیوپسی کبد و فیبرواسکن می باشد.
چکار کنیم که کبدمان چرب نشود؟
پیشگیری از کبد چرب بسیار کار ساده ای است. برای اینکه از چرب شدن کبد جلوگیری کنیم باید سبک زندگی خود را تغییر دهیم. کارهایی از قبیل ورزش کردن، حذف یا ترجیحا مصرف کمتر غذاهای ناسالم، حذف الکل، پرهیز از مصرف بی رویه و خودسرانه ی دارو، کنترل وزن، مصرف آب کافی، کنترل قند و چربی خون و همچنین کاهش استرس می تواند از چرب شدن کبد پیشگیری کند. همچنین میتوان با آزمایشات منظم و مشورت با پزشک متخصص در هر زمان از سلامت کبد خود مطمئن شویم و حتی می توان از مشاوره آنلاین پزشکی استفاده کرد که دیگر نیاز به حضور در مراکز شلوغ پزشکی نباشد.
درمان کبد چرب
بهترین درمان برای این بیماری پیشگیری است و اگر پزشک معالج تشخیص داد که شخصی به این بیماری مبتلا شده است همانطور که پیش تر گفته شد اولین راه تغییر سبک زندگی از ناسالم به سالم است. سپس داروهایی که پزشک متخصص تجویز می کند باید به طور منظم مصرف شود و دوز و دوره ی مصرف داروها بسته به شدت بیماری متفاوت است که توسط پزشک تعیین می شود.
درمان خانگی کبد چرب
برای درمان و کاهش عوارض کبد چرب علاوه بر درمان های طبی این موارد بسیار تاثیرگذار است:
- نوشیدن آب کافی
- مصرف میوه و سبزیجات
- پیاده روی
- دوری از مواد شیمیایی، مخدر و الکل
- حذف یا کاهش چربی های مضر و مصرف چربی های سالم مانند روغن زیتون و مغزها
- مصرف فرآورده های پروبیوتیک
- مصرف غلات کامل مانند جو دوسر و نان های سبوس دار
سخن پایانی
با توجه به مطالب گفته شده میتوان به این نتیجه رسید که آگاهی از خطرات بیماری کبد چرب، تشخیص به موقع و پایبندی به زندگی سالم از مبتلا شدن به این بیماری جلوگیری میکند. آموزش افراد جامعه از نحوه ی پیشگیری و آگاه کردن مردم از خطرات کبد چرب نقش موثری در کاهش ابتلا و کم شدن شدت بیماری دارد. آزمایش های دوره ای و سونوگرافی برای افرادی که در معرض یا مستعد کبد چرب هستند مانند افرادی که سابقه ی چاقی، دیابت، هپاتیت و افراد دارای سابقه ی بیماری خانوادگی مهم و حیاتی است. همچنین مشاوره ی منظم با پزشک نیز امکان تشخیص کبد چرب و شروع درمان به موقع را امکان پذیر می کند که این کار کمک چشم گیری به بالا بردن سطح سلامت بیماران مبتلا به کبد چرب می کند و برای این کار می توان از خدمات ویزیت پزشک در منزل استفاده کرد.
آیا تا به حال خود یا یکی از نزدیکانتان به این بیماری مبتلا شده اید؟ تجربیات تان را با ما در میان بگذارید.