سنگ کیسه صفرا و علائم آن

سنگ کیسه صفرا

کیسه ی صفرا اندامی کوچک و کیسه مانند است که در زیر کبد قرار دارد و وظیفه ی اصلی آن ذخیره و غلیظ کننده ی صفرا است. صفرا مایعی است که توسط کبد تولید می شود و به هضم چربی ها کمک می کند. این مایع توسط مجموعه ای از مجاری به نام مجاری صفراوی از کبد به کیسه ی صفرا منتقل می شود. صفرا در کیسه ی صفرا ذخیره شده و به تدریج غلیظ تر می شود که این ویژگی سبب می شود تأثیر آن در هضم چربی ها بیشتر شود. کیسه ی صفرا زمانی که بدن به آن نیاز دارد، صفرا را به دستگاه گوارش ترشح می کند. این موضوع که سنگ کیسه صفرا و علائم آن چیست می توان گفت گمان می رود که سنگ کیسه ی صفرا به دلیل عدم تعادل در ترکیب شیمیایی صفرا در داخل کیسه ی صفرا به وجود می آید. در بیشتر موارد کلسترول در صفرا بیش از حد بالا می رود و کلسترول اضافی به شکل سنگ در می آید.

 

علل تشکیل سنگ صفرا

• مصرف غذاهای پرچرب یا پر کلسترول
• چاقی
• دیابت
• کاهش سریع وزن با رژیم های سخت
• بارداری یا مصرف داروهای هورمونی مانند قرص ضد بارداری
• سابقه ی خانوادگی

علائم

در بیشتر موارد سنگ کیسه صفرا هیچ علائمی ندارد و به صورت تصادفی توسط سونوگرافی تشخیص داده می شود. اما گاهی سنگ کیسه صفرا مجاری صفراوی را مسدود می کند و باعث درد شدیدی در ناحیه ی بالا یا راست شکم می شود، که این اتفاق معمولا بعد از خوردن غذاهای چرب اتفاق می افتد، احساس شود. علائم دیگر تهوع و استفراغ، درد در شانه ی راست یا پشت، نفخ، سوءهاضمه، احساس پری بعد از غذا و در موارد شدیدتر تب، لرز، زردی پوست و چشم ها (یرقان) که نشانه دهنده ی التهاب یا عفونت است، مشاهده می شود. سنگ کیسه صفرا و علائم آن در بعضی افراد بیشتر دیده می شود که شامل افراد چاق، زنان خصوصا زنان داری فرزند و افراد بالای ۴۰ سال می شود.

 

تشخیص

تشخیص سنگ کیسه صفرا معمولا با سونوگرافی شکم صورت می گیرد، سونوگرافی یک روش ایمن، غیرتهاجمی و بدون درد است که این روش برای مشاهده ی کیسه صفرا و تشخیص وجود سنگ های صفراوی بسیار موثر است و امروزه این روش تشخیصی را به راحتی می توان در منزل یا محل کار انجام داد برای این کار از خدمات سونوگرافی در منزل می توان استفاده کرد. در موارد خاص MRI یا سی تی اسکن انجام می شود، MRI می تواند مشکلات پیچیده تر مانند انسداد یا تومورها را تشخیص دهد. همچنین سی تی اسکن اطلاعات دقیق تری درباره ی اندازه، تعداد و موقعیت سنگ ها می دهد.

پیشگیری از ابتلا به سنگ کیسه صفرا

پیشگیری از سنگ کیسه صفرا راه های مختلفی دارد که بهترین راه آن سبک زندگی سالم و تغذیه مناسب است که شامل موارد زیر می شود:

۱. حفظ وزن مناسب

اضافه وزن و به ویژه چاقی شکمی، عامل مهم تشکیل سنگ های کلسترولی است. اگر کسی قصد کاهش وزن دارد باید تدریجی باشد. کاهش یکباره ی وزن می تواند تشکیل سنگ صفرا را افزایش دهد.

۲. تغذیه ی سالم و متعادل

چربی را باید کمتر مصرف کرد اما حذف نکرد. چربی های مفید مانند روغن زیتون، آووکادو و مغزیجات به تخلیه منظم صفرا کمک می کند. مصرف فیبرها مانند میوه‌ ها، سبزیجات، غلات و حبوبات بسیار مفید است و باعث بهبود عملکرد سیستم گوارش و صفرا می شود. پرهیز از غذاهای فرآوری شده مانند فست فود، تنقلات چرب، شیرینی ها و مواد غذایی با قند بالا خطر سنگ سازی صفرا را افزایش می دهد.

۳. ورزش

فعالیت بدنی منظم به تعادل متابولیسم بدن کمک میکند و این تعادل از تشکیل سنگ صفرا جلوگیری می کند.

۴. پرهیز از رژیم های سخت و حذف وعده های غذایی

نخوردن وعده‌ های غذایی منظم باعث می شود صفرا در کیسه بماند و تبدیل به سنگ شود.

۵. تنظیم هورمون های بدن

زنان در زمان مصرف قرص های ضد بارداری و در زمان بارداری در معرض خطر تشکیل سنگ صفرا هستند. مشورت با پزشک متخصص می تواند کمک کننده باشد خصوصا برای کسانی که سابقه ی خانوادگی سنگ کیسه صفرا دارند. پزشک راه های جایگزین داروهای هورمونی را پیشنهاد می دهد.

۶. کنترل بیماری های زمینه ای

بیماری هایی مانند کلسترول، دیابت و بیماری های کبدی باید کنترل شوند زیرا این بیماری ها خطر ابتلا به سنگ کیسه صفرا را افزایش می دهند.

درمان سنگ صفرا

انتخاب روش درمان بستگی به شدت علائم، وضعیت سلامت بیمار، اندازه و تعداد سنگ ها صورت می گیرد. مشاوره با پزشک متخصص گوارش یا جراح صفراوی بهترین راه برای درمان سنگ کیسه صفرا است. برای مشاوره با پزشک می توان از خدمات مشاوره ی آنلاین پزشکی و یا ویزیت پزشک در منزل استفاده کرد که به راحتی می توان در منزل یا محل کار توسط پزشک متخصص معاینه شد.

در مواردی که سنگ کیسه صفرا و علائم آن خفیف است پزشک ممکن است تغییراتی در رژیم غذایی و سبک زندگی پیشنهاد کند که میتوان به کاهش مصرف چربی ها و غذاهای سرخ کردنی، مصرف میوه ها، سبزیجات و فیبر بیشتر، کنترل وزن و جلوگیری از کاهش ناگهانی وزن اشاره کرد. هر چند این روش ها نمی تواند سنگ کیسه صفرا را درمان کند اما می تواند از شدیدتر شدن بیماری جلوگیری کند.

روش دوم درمان دارویی است که در مواردی تجویز می شود که بیمار نتواند جراحی انجام دهد، پزشک داروهایی برای حل کردن سنگ تجویز می کند که این روش درمانی کند و محدود است و می تواند فقط بعضی از سنگ های کلسترولی را از بین ببرد.

راه درمان در شرایط اورژانسی ممکن است نیاز به بستری، مصرف آنتی بیوتیک و یا تخلیه ی اورژانسی سنگ کیسه صفرا از طریق آندوسکوپی باشد. این روش درمان در شرایطی است که سنگ باعث عفونت شدید، انسداد مجاری صفراوی و یا پانکراتیت شود. منظور از پانکراتیت التهاب لوزالمعده است.

و اما موثرترین و رایج ترین راه درمان سنگ کیسه صفرا برداشتن کامل کیسه صفرا است که به آن کوله سیستکومی می گویند. این جراحی به دو روش انجام می شود:

۱. جراحی لاپاراسکوپی

این نوع جراحی یک روش کم تهاجمی است که با چند برش کوچک انجام می شود و از مزایای آن دوران نقاهت کوتاه تر، درد کمتر و بازگشت سریع تر به زندگی روزمره است.

۲. جراحی باز

این روش زمانی انجام می شود که بیماری پیچیده تر باشد، مثلاً التهاب شدیدتر و یا زخم و چسبندگی وجود داشته باشد، یا در سه ماهه ی سوم بارداری و برای بیمارانی که لاپاراسکوپی انجام داده اند اما درمان نشده اند. دوران نقاهت این جراحی حدود ۴ تا ۶ هفته است که باید بیمار در این مدت رژیم غذایی خود را کنترل کند تا سیستم گوارش به عملکرد طبیعی خود بازگردد. اگر بعد از ترخیص از بیمارستان بیمار دچار علائمی مانند تب بالا، تهوع و استفراغ، دردهای شکمی غیر قابل تحمل و تورم یا ترشح غیر طبیعی از زخم شد باید به پزشک مراجعه کند.

 

نکات مهم و قابل توجه…

انسان ها بدون کیسه صفرا هم می توانند سالها زندگی عادی و طبیعی خود را ادامه دهند اما پیشگیری از بیماری های صفرا از جمله سنگ کیسه صفرا بسیار مهم است. به دلیل اینکه بیشتر اوقات سنگ های صفراوی بدون علامت هستند اما در صورت بروز علائم می توانند دردناک و خطرناک باشند و به جراحی منجر شود.

در نهایت آگاهی و مراقبت های ساده می تواند از بسیاری از بیماری های گوارشی و جراحی ها جلوگیری کند.

نظر شما چیست؟ آیا شما و یا اطرافیان تان تا به حال این بیماری را تجربه کرده اید؟