یکی از شایع ترین اختلالات تغذیه ای در دنیا کم خونی فقر آهن است، بسیاری از افراد نمی دانند که به این بیماری مبتلا هستند، پاسخ به این سوال درباره ی کم خونی و ریزش مو، آیا کم خونی باعث ریزش مو می شود؟ باید گفت که کم خونی علائم متعددی دارد که یکی از آزاردهنده ترین علائم آن ریزش مو است، ریزش مو می تواند بر اعتماد بنفس و روحیه ی افراد تاثیر زیادی بگذارد، کم خونی، به ویژه کم خونی فقر آهن، توانایی تولید هموگلوبین در خون را مختل می کند و باعث ضعیف شدن فولیکول مو و در نتیجه ریزش مو می شود. برای آگاهی از کمخونی باید آزمایش خون انجام شود و امروزه با پیشرفت خدمات پزشکی در منزل این کار به راحتی در خانه ی افراد قابل انجام است، برای انجام آزمایش خون از خدمات نمونه گیری در منزل و پرستار در منزل می توان استفاده کرد، پرستاران مجرب با رعایت نکات بهداشتی در منزل نمونه مورد نظر را گرفته و به آزمایشگاه انتقال می دهند.
ارتباط پنهان: چگونه کمبود آهن باعث ریزش مو می شود؟
کم خونی معمولاً با رنگ پریدگی چشم ها و پوست شناخته می شود، این وضعیت زمانی رخ می دهد که هموگلوبین در خون کاهش یابد، آهن نقش مهمی در ساخت هموگلوبین خون دارد، هموگلوبین نقش انتقال اکسیژن به سلول های بدن را ایفا میکند، فولیکول مو هم یکی از سلول های مهم است که باید به آن اکسیژن برسد، وقتی آهن خون پایین باشد، اکسیژن رسانی به فولیکول مو هم کاهش می یابد و مو وارد فاز ریزش می شود. تحقیقات متعددی در این باره انجام شده که نشان می دهد سطح پایین فریتین خون (شکل ذخیره ای آهن در خون)، با افزایش ریزش مو در زنان و مردان همراه است، این ارتباط پنهان یکی از دلایل مهم ریزش مو به شمار می آید.
ریزش مو و کم خونی: آیا موهای شما هم قربانی فقر آهن هستند؟
اگر فردی متوجه شود که موهایش بیش از حد معمول در برس، حمام و بالش دیده می شود، دچار ریزش مو شده است و بدن او احتمالاً کمبود آهن دارد، پیامدهای شایع فقر آهن و کم خونی برای موها عبارتند از:
- ریزش موی پراکنده
- نازک شدن تارهای مو
- کند شدن رشد مو
پزشکان معمولاً برای بررسی علت ریزش مو آزمایش CBC و سطح فریتین خون را توصیه می کنند.
کمبود فریتین و نازک شدن موها؛ نشانه هایی که نباید نادیده بگیرید
فریتین پروتئینی است که آهن را در بدن ذخیره می کند، به عبارتی دیگر فریتین سطح واقعی ذخایر آهن بدن را نشان می دهد، وقتی سطح فریتین کمتر از ۳۰ نانوگرم در میلی لیتر باشد، نشانه ای از کمبود آهن مزمن در بدن است، که باعث می شود تار موها نازک شود، رشد مو متوقف شده و تارهای مو شکننده شوند. در زنانی که دچار کمبود فریتین هستند علائم زیر مشاهده می شود:
- ضعف
- خستگی مزمن
- بی حالی
- ریزش مو (در جلو و وسط سر)
سطح فریتین برای رشد طبیعی موها باید حداقل بین ۷۰ تا ۱۰۰ نانوگرم باشد.
از بی حالی تا خالی شدن پشت مو: نشانه های هشدار فقر آهن
کم خونی فقر آهن علاوه بر ریزش مو نشانه های دیگری نیز دارد، مانند خستگی مزمن، شکستن ناخن ها، سردی دست و پا، رنگ پریدگی پوست، تنگی نفس خفیف، تپش قلب غیرعادی و حالت تهوع. وقتی این علائم با ریزش مو همراه باشند می توان گفت که زنگ خطری برای سلامت و وضعیت آهن بدن می باشد، این مشکل باید درمان شود و در صورت عدم درمان باعث مشکلات جدی برای بدن می شود، مشکلاتی هم که برای مو به وجود می آورد مانند خالی شدن قسمت هایی از موی سر مانند پشت سر و شقیقه ها می باشد.
چه کسانی در معرض ریزش مو ناشی از کمبود آهن هستند؟
می توان گفت که در اثر کمبود آهن بیشتر افراد در معرض ریزش مو قرار می گیرند اما در برخی افراد بیشتر دیده می شود، به عبارتی این افراد بیشتر مستعد ریزش مو هستند:
۱. زنان در سنین باروری
زنان در سنین باروری به دلایل متعددی بیشتر در معرض ریزش مو هستند، دلایلی مانند قاعدگی و از دست رفتن آهن خون، باردهی و شیردهی، تغذیه ی ناکافی با رژیم های لاغری، نوسانات هورمونی، استرس و شرایط روانی. زنان در این سنین باید توجه ویژه ای به تغذیه ی خود داشته باشند، مصرف منابع غذایی سرشار از آهن مانند عدس، گوشت قرمز، اسفناج و آجیل ها برای جبران کمبود آهن در زنان ضروری است، همچنین استفاده از مکمل هایی مانند قرص فروفورت گاین، فرامکس ۱۰۰، قرص فروگلوبین و آیزن پلاس یوروویتال می تواند کمک کننده باشد. انجام آزمایش های دوره ای مانند آزمایش خون برای بررسی سطح فریتین و CBC ضروری است، مدیریت استرس با روش های مانند یوگا، مدیتیشن و مشاوره ی روانشناسی هم حیاتی است، همچنین باید از رژیم های سخت گیرانه پرهیز کرده و رژیم را فقط زیر نظر پزشک تغذیه انجام دهند.
۲. گیاه خواران و وگان ها
رژیم غذایی گیاهخواری فواید بسیاری برای سلامت بدن از جمله کاهش خطر بیماری های قلبی، دیابت نوع ۲ و چاقی دارد، اما یکی از مشکلات این رژیم تامین آهن کافی برای بدن است، در میان گیاهخواران مخصوصا افراد وگان که تخم مرغ و لبنیات هم مصرف نمی کنند بسیار شایع است، این افراد در صورت عدم جذب کافی آهن دچار علائمی مانند خستگی، بی حالی، خواب آلودگی، ریزش مو، کاهش تمرکز، رنگ پریدگی، سردی دست و پا و شکنندگی ناخن ها می شوند، این افراد باید رژیم غذایی خود را اصلاح کنند و منابع گیاهی که دارای آهن هستند مانند حبوبات، اسفناج، کلم بروکلی، چغندر، مغزها، کشمش و شیره ی انگور را در برنامه ی غذایی خود قرار دهند، همچنین برای کمک به جذب آهن ویتامین سی مصرف کنند و از مکمل های مانند آیرون بیس گلیسینات، قرص ferrodin، کپسول فروفورت، آیزن پلاس یوروویتال، قرص ایزی آیرون و کپسول فروگلوبین استفاده کنند.
۳. ورزشکاران حرفه ای
در افرادی که فعالیت بدنی سنگین دارند، کمبود آهن به صورت تدریجی و پنهان می تواند به وجود آید، کمبود آهن در این افراد سبب خستگی مفرط، کاهش عملکرد ورزشی و ریزش موی آنها می شود. فعالیت بدنی زیاد و ورزش حرفه ای باعث می شود بدن اکسیژن بیشتری مصرف کند و در نتیجه نیاز به هموگلوبین بیشتر برای حمل اکسیژن به بافت های بدن داشته باشند، همچنین به علت تعریق زیاد، ورزشکاران آهن بیشتری از دست می دهند زیرا آهن به طور طبیعی به وسیله ی عرق از بدن دفع می شود، در ورزشهای خاصی مثل دویدن، ضربات مکرر کف پا به زمین باعث تخریب گلبول های قرمز (همولیز) میشود. این تخریب تدریجی، سطح آهن را کاهش داده و در صورت عدم جبران، کم خونی ایجاد می کند. بسیاری از ورزشکاران برای عضله سازی رژیم های غذایی خاصی را دنبال می کنند که منجر به کاهش آهن خون می شود، مکمل های مناسب برای ورزشکاران عبارتند از:
- قرص فروفورت گاین
- آیزن پلاس یوروویتال
- کپسول ایزی آیرون
- آیرون بیس گلیسینات هلث اید
- فرامکس پودر یا کپسول
- قرص ferridin
۴. زنان باردار
یکی از نیازهای تغذیه ای زنان باردار آهن است، اگر مادر باردار در دوران بارداری آهن کافی دریافت نکند باعث مشکلات فقر آهن و کم خونی شدید می شود که منجر به خستگی، رنگ پریدگی، ریزش مو و حتی به خطر افتادن سلامت جنین می شود، در دوران بارداری حجم خون زنان تقریباً ۵۰٪ افزایش می یابد تا بتواند نیازهای جنین و جفت را برآورده کند، این افزایش حجم خون باعث می شود نیاز به آهن هم دو برابر شود، اگر این آهن تامین نشود بدن دچار کمخونی ناشی از فقر آهن می شود، جنین برای رشد مغز، عضلات و ساخت سلولهای خونی خود، به مقدار زیادی آهن از بدن مادر نیاز دارد. بدن مادر به طور طبیعی آهن را به اولویت جنین اختصاص می دهد و اگر ذخایر آهن کم باشد، مادر در اولویت دوم قرار می گیرد، همچنین حالت تهوع در ماه های اول سبب می شود مادر نتواند تغذیه ی کافی داشته باشد، در نتیجه دریافت آهن کاهش می یابد، گرچه در دوران بارداری به دلیل افزایش استروژن، موها ممکن است پرتر شوند، اما پس از زایمان، کاهش ناگهانی هورمون ها و جبران ذخایر آهن از دست رفته میتواند منجر به ریزش موی شدید شود. اگر سطح فریتین پایین باشد، این ریزش حتی شدیدتر و طولانی تر خواهد بود. برای تامین آهن در دوران بارداری باید از مکمل های ایمن مانند قرص فروفورت گاین، قرص ferrodin، فرامکس کپسول یا پودر، فروگلوبین قرص یا شربت فروگلوبین ب ۱۲ استفاده شود. بنابراین زنان باردار به دلیل نیاز بالا به آهن، در معرض فقر آهن و ریزش مو قرار دارند. توجه به تغذیه مناسب، مصرف مکمل با تجویز پزشک، و کنترل های آزمایشگاهی منظم، باعث پیشگیری از ریزش مو و حفظ سلامت مادر و جنین می شود.
۵. افراد مبتلا به بیماریهای گوارشی
جذب آهن از طریق دستگاه گوارش بدن می باشد، در افرادی که به بیماری های گوارشی مبتلا هستند جذب آهن به شدت کاهش می یابد، در نتیجه این افراد دچار فقر آهن و عوارض آن از جمله ریزش مو می شوند، بیماری های گوارشی مانند سندرم روده ی تحریک پذیر، بیماری سلیاک، بیماری کرون، جراحی های گوارشی مانند بای پس معده و اسلیو و عفونت های مزمن معده باعث فقر آهن می شوند، این افراد باید با تغذیه مناسب و مصرف مکمل های تزریقی و خوراکی کمبود آهن بدن خود را جبران کنند، پزشک در موارد شدید فقر آهن برای این افراد آهن وریدی (تزریقی) مانند ونوفر را تجویز می کند. مصرف غذاهای غنی از آهن مانند گوشت قرمز، جگر، عدس، تخمه کدو برای این افراد مناسب است، پرهیز از مصرف چای و لبنیات همراه با غذا هم می تواند کمک کننده باشد.
چرا فولیکول های مو به آهن حساس اند؟ بررسی علمی مکانیسم ها
فولیکول مو از نظر مصرف اکسیژن و انرژی یکی از سلول های پر مصرف بدن می باشد، رشد مو به اکسیژن زیادی نیاز دارد زیرا در مو تقسیم سلولی سریع اتفاق می افتد، آهن در فرایند رشد مو نقش موثری دارد، وقتی بدن کمبود آهن داشته باشد متابولیسم رشد مو کاهش می یابد و فولیکول اصطلاحا وارد فاز استراحت می شود و موها بجای رشد کردن متوقف و سپس دچار ریزش می شوند، مکمل های مانند قرص آیرون پلاس، آیرون بیس گلیسینات هلث اید و فروفورت دئودنال می توانند مو را به چرخه ی رشد بازگردانند.
علائم همراه کمبود آهن: از خستگی تا شکستن ناخن ها و ریزش مو
کمبود آهن علائم بسیاری دارد و فقط محدود به ریزش مو نمی شود این علائم عبارتند از:
- خستگی زودرس حتی با فعالیت های ساده
- سردی در اندام ها
- زخم یا ترک گوشه ی دهان
- شکنندگی ناخن ها
- رنگ پریدگی پوست
- خواب آلودگی
- اختلال در تمرکز
- اضطراب
- تمایل به خوردن یخ، خاک یا نشاسته
اگر این علائم با ریزش مو همراه باشند باید از داروهای مکمل برای درمان فقر آهن استفاده شود، مکمل هایی مانند کپسول ferrodin و شربت فروگلوبین برای کودکان می تواند کمک کننده باشد.
وقتی هموگلوبین کم می شود؛ چرا اکسیژن رسانی ضعیف منجر به ریزش مو می شود؟
هموگلوبین پروتئینی است که در گلبول های قرمز خون وجود دارد و وظیفه ی آن اکسیژن رسانی به بافت های مختلف بدن از طریق ریه می باشد، وقتی بدن دچار کم خونی و فقر آهن باشد، طبیعتاً سطح هموگلوبین خون هم پایین می آید و در نتیجه اکسیژن رسانی به بافت های مختلف بدن کاهش می یابد، فولیکول مو هم یکی از سلول های بدن است که برای فعالیت نیاز به اکسیژن دارد، پس در این شرایط ریزش مو زیاد می شود. بنابراین بالا بردن هموگلوبین خون با مکمل های مانند قرص ففول پلاس، قرص هموگلوبین و قرص کم خونی فیفول می تواند به این مشکل کمک کند.
آزمایش فریتین و CBC؛ کلید تشخیص کم خونی و جلوگیری از ریزش مو
اگر فردی دچار ریزش مو شد باید به این موضوع شک کند که دچار کم خونی فقر آهن است، پس باید با انجام آزمایش خون از این موضوع مطمئن شود، آزمایشات لازم برای تشخیص کم خونی عبارتند از:
- بررسی کامل سلول های خونی (CBC)
- MCV برای بررسی سطح هموگلوبین و هماتوکریت
- آزمایش فریتین برای بررسی ذخایر آهن موجود در بدن
سطح فریتین پایینتر از ۳۰ نانوگرم معمولاً به عنوان کمبود ذخایر آهن در نظر گرفته می شود، ولی برای سلامت مو، فریتین باید بالای ۷۰ نانوگرم باشد. پزشک ممکن است بسته به شدت کمبود، قرص فرامکس ۱۰۰، کپسول فروفورت گاین یا قرص ایزی آیرون تجویز کند.
گیاهخواران و زنان؛ چرا بیشتر در معرض ریزش مو قرار دارند؟
زنان به دلایل مختلفی مانند خونریزی قاعدگی، بارداری، زایمان و شیردهی بیشتر دچار کم خونی می شوند، گیاهخواران هم بخاطر مصرف کم منابع آهن بیشتر در معرض فقر آهن قرار دارند، بنابراین ریزش مو در این گروه ها بیشتر دیده می شود، برای این گروه ها، استفاده از مکمل هایی مانند کپسول آیزن پلاس یوروویتال، آیزن پلاس یا کپسول هماتینیک خارجی توصیه می شود. همچنین مصرف منابع غذایی غنی از آهن نظیر عدس، اسفناج، تخممرغ، و مصرف بهترین آجیل برای کمخونی مانند بادام، پسته و تخمه کدو، کمک شایانی به پیشگیری خواهد کرد.
ورزشکاران و کمبود آهن؛ چطور فعالیت زیاد باعث ریزش مو می شود؟
درست است که ورزش برای سلامتی بدن مفید است اما گاهی در ورزشکاران به ویژه زنان دونده و افرادی که تمرینات شدید هوازی انجام می دهند فقر شدید آهن و کم خونی بیشتر دیده می شود، علل این مشکل عبارتند از:
- از دست دادن آهن از طریق عرق کردن
- خونریزی های میکروسکوپی دستگاه گوارش در ورزش های شدید
- تخریب گلبول های قرمز ناشی از ضربه های مکرر پا به زمین (همولیز)
در چنین افرادی، علائم خستگی زودرس، ضعف بدنی، و کاهش تراکم مو در فرق سر مشاهده می شود. استفاده از مکمل هایی نظیر آیزن پلاس یوروویتال، آیرون فورت یا ففول پلاس میتواند ذخایر آهن را به سرعت بازیابی کند.
نمای کلی از ریزش مو ناشی از فقر آهن: از ناحیه ی جلو سر تا تمام سر
برخی از ریزش موها هورمونی هستند، مانند طاسی مردانه، اما ریزش مو که بر اثر کم خونی فقر آهن است اغلب پراکنده و منتشر است، مثلاً ریزش مو در ناحیه ی فرق سر که بیشتر در زنان دیده می شود، جلوی سر و اطراف شقیقه ها که تارهای مو نازک می شوند و ریزش در کل سر که در موارد شدیدتر کم خونی دیده می شود. در این شرایط، مصرف مکمل هایی مثل قرص فروفورت گاین، قرص هماتینیک یا کپسول ایزن پلاس در کنار رژیم غذایی مناسب می تواند جلوی روند ریزش را بگیرد.
فقر آهن باعث ریزش موی من شده چطور خودم را بررسی کنم؟
ابتدا باید نشانه ها و علائم را در نظر گرفت، علائمی مانند احساس ضعف دائمی، تنفس کوتاه هنگام فعالیت، رنگ پریدگی لب ها و پلک پایین، ریزش بیش از ۱۰۰ تار مو در روز، رشد کند مو، شکنندگی مو، شکنندگی ناخن و خشکی پوست می تواند نشانه های فقر آهن و کم خونی باشد. برای تشخیص قطعی، انجام آزمایش های CBC و فریتین ضروری است. اگر فریتین زیر ۴۰ نانوگرم باشد و شما ریزش مو دارید، پاسخ مثبت است. در این موارد، مکمل هایی مانند قرص ferrodin، فروگلوبین کپسول یا فرامکس پودر تجویز می شوند.
درمان های طبیعی برای تقویت آهن بدن و کاهش ریزش مو
تغذیه نقش کلیدی در درمان ریزش مو و کم خونی دارد، بهترین غذاها برای تقویت آهن بدن عبارتند از گوشت قرمز، جگر، حبوبات، تخم مرغ، ماهی، اسفناج، کلم بروکلی و توت خشک. همچنین می توان از داروهای گیاهی مانند دمنوش گزنه، شیره خرما و انگور، دمنوش رازیانه و شربت هموگلوبین گیاهی استفاده کرد. همچنین استفاده از صبحانه برای کم خونی شامل نان سبوس دار، عسل، ارده، خرما و تخم مرغ کمک زیادی به جذب بهتر آهن می کند. مکمل هایی مانند آیزن پلاس یا ایزی آیرون قرص را نیز می توان با این رژیم ترکیب کرد.
پلاسمای غنی از پلاکت (PRP): آیا درمان جدید پاسخ گو برای جبران آهن است؟
روش PRP یا پلاسمای غنی از پلاکت، یک درمان غیر تهاجمی و جدید برای درمان ریزش مو است، در این روش، پلاسمای خون فرد را جدا می کنند و به پوست سر تزریق می کنند، این روش فولیکول های مو را تحریک می کند و به رشد جریان خون در سر و تقویت رشد موها کمک می کند. اما نباید فراموش کرد که این روش کمبود آهن بدن را جبران نمی کند و فقط فرایند رشد مو را سرعت می بخشد، بنابراین استفاده از مکمل ها کمک می کند سطح آهن خون به حالت طبیعی بازگردد.
مکمل آهن از راه خوراکی یا داخل وریدی؟ راهنمای انتخاب مناسب برای بازگشت موها
ریزش مو که ناشی از فقر آهن است، بسته به شدت کم خونی و سلامت عمومی فرد درمان های متفاوت دارد، مکمل ها را می توان یا از طریق خوراکی یا تزریقی (داخل وریدی) دریافت کرد.
۱. مکمل های خوراکی
در کم خونی های خفیف تا متوسط، معمولاً مکمل های خوراکی تجویز می شود، بهترین مکمل ها عبارتند از:
- قرص ferrodin
- کپسول فروفورت گاین عبیدی
- قرص آهن فرامکس ۱۰۰ یا فرامکس ۱۵۰
- آیرون پلاس یوروویتال
- آیزن پلاس یوروویتال
- قرص ففول پلاس
- قرص ففول معمولی
- قرص آیرون بیس گلیسینات هلث اید
مکمل های آهن را بهتر است با معده ی نیمه خالی و همراه با ویتامین C (مانند آب پرتقال طبیعی) مصرف کرد.
۲. مکمل های تزریقی (داخل وریدی)
در مواردی که فقر آهن شدیدتر باشد یا فرد نتواند از طریق خوراکی مکمل را مصرف کند، می تواند به صورت تزریقی دارو را دریافت کند، در مواردی مانند هموگلوبین زیر ۸ (کم خونی شدید)، بارداری همراه با جذب ضعیف آهن، بیماری های گوارشی و عدم تحمل گوارشی به مکمل های خوراکی (تهوع و یبوست شدید) پزشک مکمل تزریقی را ترجیح می دهد، در این مواقع پزشک ممکن است تزریق آهن وریدی مثل Venofer یا Ferinject را توصیه کند.
چه سطح فریتین باعث ریزش مو می شود؟ معیارهای علمی و عددی
یکی از مهم ترین شاخص های تشخیص کم خونی فقر آهن فریتین است، فریتین پروتئینی است که ذخیره ی آهن در بدن را نشان می دهد، مطالعات نشان داده اند که وقتی سطح فریتین خون زیر ۳۰ نانوگرم در میلی لیتر باشد ریزش مو افزایش می یابد، بنابر یافته های علمی و آزمایشات می توان نتیجه گرفت که:
- فریتین زیر ۱۵ کمبود شدید
- فریتین ۱۵ تا ۳۰ کمبود خفیف اما موثر بر فولیکول های مو
- فریتین ۳۰ تا ۷۰ محدوده ی مطلوب برای رشد مو
- فریتین بالای ۷۰ ایده آل در شرایط نرمال
نکته ی مهم دیگر این است که حتی اگر هموگلوبین نرمال باشد، اگر فریتین پایین باشد ریزش مو اتفاق می افتد.
سخن پایانی پزشکان: از تشخیص تا پیشگیری ریزش مو در کم خونی فقر آهن
پزشکان معالج برای درمان ریزش مو ابتدا دلیل آن را جستجو می کنند، در ابتدا بعد از گرفتن شرح حال بیمار آزمایش خون را توصیه می کنند، همچنین بررسی بیماری های زمینه ای، سابقه ی خانوادگی بیمار و رژیم غذایی هم بسیار مهم است، نکته مهم دیگر شدت و الگوی ریزش مو است که آیا ریزش منتشر است یا موضعی، پاسخ به سوالی که ذهن همه را درگیر می کند درباره ی ارتباط کم خونی و ریزش مو، آیا کم خونی باعث ریزش مو می شود؟ می توان گفت که بله! یکی از مهم ترین علل ریزش مو کم خونی است، که پزشک بعد از تفسیر آزمایش خون درمان هدفمند را برای بیمار انجام می دهد، این درمان می تواند تجویز مناسب ترین نوع قرص آهن برای کم خونی و ریزش مو بر اساس شرایط بیمار باشد و یا در صورت نیاز تزریق آهن انجام می شود. توصیه به مصرف غذاها و مکملهای مناسب مثل آیرون بیس گلیسینات، فروگلوبین ب ۱۲، یا آیزن پلاس و … از توصیه های پزشکان برای درمان ریزش مو می باشد.