راهنمای خواندن جواب آزمایش خون

آزمایش خون

آزمایش خون یکی از روش های رایج برای بررسی انواع بیماری ها است. این روش موثر اطلاعات دقیقی درباره ی سیستم ایمنی بدن، عملکرد اندام ها، وجود التهاب و عفونت به پزشکان معالج می دهد. برای افراد عادی جواب آزمایش شامل یک سری اعداد و اختصارات مبهم می باشد که راهنمای خواندن جواب آزمایش خون می تواند در این مورد کمک کننده باشد. می توان گفت آزمایش خون یک بررسی آزمایشگاهی از نمونه خون است که برای بررسی موارد مختلفی انجام می‌شود؛ از جمله عملکرد برخی اندام‌ها (مانند کبد، کلیه‌ها، تیروئید و قلب)، وجود عفونت‌ها و برخی اختلالات ژنتیکی، و همچنین برای ارزیابی سلامت کلی فرد. پس از تحلیل نمونه در آزمایشگاه و گردآوری نتایج، معمولاً یک گزارش آزمایش خون به فرد آزمایش دهنده ارائه می‌شود. این گزارش شامل جزئیاتی از ترکیبات مختلف موجود در خون و سطح آن‌ها است. برای افرادی که زمینه پزشکی ندارند، این گزارش‌ها ممکن است پیچیده باشد.

انواع آزمایش خون

آزمایش خون انواع مختلفی دارد که هر کدام از این آزمایش ها اطلاعاتی درباره ی عملکرد اعضای مختلف بدن ارائه می دهد. برای دادن نمونه ی خون برای آزمایش می توان از خدمات نمونه گیری در منزل استفاده کرد.

۱. آزمایش شمارش کامل سلول های خون

این آزمایش با نماد CBC در برگه ی آزمایش نمایش داده می شود و خود شامل بخش های مختلف است که عبارتند از WBC که نشان دهنده ی سلول های سفید خون، RBC اندازه گیری سلول های قرمز خون، Hb هموگلوبین است، Platelets تعداد پلاکت ها و Hct هماتوکریت است.

۲. سرعت رسوب گلبول های قرمز

با نماد ESR در برگه ی آزمایش نمایش داده می شود و نشانگر وجود التهاب در بدن است.

۳. آزمایش آنزیم ها

برای بررسی آسیب های عضلانی و قلبی انجام می شود و با CPK نمایش داده می شود.

۴. تست های کبدی

برای بررسی عملکرد کبد انجام می شود. با نماد های AST, ALT نمایش داده می شود.

۵. پروتئین واکنشی C

وقتی در بدن التهابی رخ می دهد سطح این پروتئین که CRP نامیده می شود افزایش می یابد. این پروتئین توسط کبد تولید می شود و شاخص کلی برای التهاب در بدن است.

۶. آزمایش قند، چربی، اوره، کراتینین و تیروئید

این آزمایشات جهت بررسی متابولیسم بدن، کلیه و سیستم قلبی عروقی انجام می شود.

تفسیر آزمایش خون

WBC

به معنی تعداد گلبول های سفید خون است، این سلول ها در سلامت سیستم ایمنی بدن نقش دارند و بالا و پایین بودن آن می تواند نشانه ی عفونت، التهاب، بیماری های خود ایمنی و حتی سرطان خون باشد. محدوده نرمال گلبول های سفید خون حدود ۴۰۰۰ تا ۱۱۰۰۰ سلول در هر میکرو لیتر خون است. بالا بودن آن نشانه ی عفونت یا التهاب و پایین بودن آن نشانه ی ضعف سیستم ایمنی یا بر اثر مصرف برخی داروها باشد .

RBC

یکی از فاکتورهای مهم در آزمایش خون است و نشان دهنده ی تعداد گلبول های قرمز خون می باشد. سطح نرمال آن نسبت به جنسیت متفاوت است که در مردان ۴.۷ تا ۶.۱ و در زنان ۴.۲ تا ۵.۴ میلیون سلول در هر میکرولیتر خون می باشد. این عدد در کودکان حدود ۴.۱ تا ۵.۵ میلیون سلول می باشد. بالا بودن RBC می تواند به دلایلی مانند کم آبی بدن، زندگی پر ارتفاع و بیماری های ریوی باشد و پایین بودن آن نشانه ی کم خونی، خونریزی یا مشکلات مغز استخوان باشد.

هموگلوبین یا HB

نشانگر سطح اکسیژن رسانی در خون می باشد. مقدار هموگلوبین هم به سن و جنسیت بستگی دارد. مقدار نرمال آن در مردان بالغ ۱۳.۸ تا ۱۷.۲ گرم در دسی لیتر، در زنان بالغ حدود ۱۲.۱ تا ۱۵.۱، در کودکان ۱۱ تا ۱۶ و در نوزادان ۱۴ تا ۲۴ گرم در دسی لیتر می باشد. پایین بودن هموگلوبین در خون نشانه ی کم خونی و بالا بودن آن می تواند ناشی از کم آبی، مشکلات ریوی، سیگار کشیدن و زندگی در ارتفاع بالا باشد.

پلاکت یا Platelets

باید بین ۱۵۰۰۰۰ تا ۴۵۰۰۰۰ واحد در هر میکرولیتر خون باشد. اگر تعداد پلاکت کمتر از ۱۵۰۰۰۰ باشد ممکن است نشانه ی مشکلاتی مانند بیماری های خودایمنی، عفونت ویروسی، مصرف برخی داروها و یا اختلالات مغز استخوان باشد. اما اگر بالاتر از ۴۵۰۰۰۰ باشد می تواند ناشی از التهاب، عفونت، کم خونی فقر آهن یا برخی بیماری های خونی باشد.

هماتوکریت یا HCT

در آزمایش خون درصد حجمی خونی را نشان می دهد که توسط گلبول های قرمز اشغال شده است. سطح نرمال هماتوکریت در مردان بالغ ۴۰ تا ۵۴٪، در زنان بالغ ۳۶ تا ۴۸٪، در کودکان ۳۵ تا ۴۵٪ و در نوزادان ۴۴ تا ۶۴٪ است. هماتوکریت به صورت درصد بیان می شود، مثلاً اگر هماتوکریت در برگه ی آزمایش خون ۴۲٪ باشد، یعنی ۴۲ درصد از حجم کل خون از گلبول های قرمز تشکیل شده است. دلایل بالا بودن هماتوکریت کم آبی شدید، بیماری ریوی مزمن، افزایش غیرطبیعی گلبول های قرمز، سیگار کشیدن و زندگی در ارتفاعات است که منجر به غلظت خون می شود. دلایل پایین بودن هماتوکریت، کم خونی فقر آهن، خونریزی داخلی یا خارجی، بیماری های مزمن کلیوی و التهابی، بارداری و سوءتغذیه می باشد.

RDW

در آزمایش خون نشانه دهنده ی تفاوت اندازه گلبول های قرمز خون است. سطح نرمال آن بین ۱۱.۵ تا ۱۴.۵ ٪ است که این درصد بر اساس تغییر اندازه ی گلبول های قرمز است. بالا بودن آن نشانه ی انواع کم خونی است.

MCV و MCHC

پارامترهای مربوط به اندازه و غلظت هموگلوبین در گلبول های قرمز خون است. MCV نشان دهنده ی حجم گلبول های قرمز است، این شاخص به تشخیص انواع کم خونی کمک می کند. مقدار نرمال آن ۸۰ تا ۱۰۰ فمتولیتر است. MCV کمتر از ۸۰ نشانه ی کم خونی به علت فقر آهن یا تالاسمی است که گلبول های قرمز کوچک هستند، وقتی بالاتر از ۱۰۰ باشد یعنی گلبول های قرمز بزرگ هستند و معمولا به علت کمبود ویتامین B12 یا اسید فولیک است.

MCHC میانگین غلظت هموگلوبین در هر گلبول قرمز را نشان می دهد و مقدار نرمال آن ۳۲ تا ۳۶ گرم در دسی لیتر است. زمانی که مقدار MCHC پایین باشد نشانه ی کم خونی هیپوکرمیک مانند کم خونی فقر آهن است و وقتی بالا باشد ممکن است نشان دهنده ی کم آبی شدید یا بعضی بیماری های ژنتیکی است که این مورد نادر است.

پزشک با کنار هم قرار دادن شاخص های MCV و MCHC می تواند نوع و علت اختلال خونی یا کم خونی را تشخیص دهد.

ESR

سرعت رسوب یا ته نشین شدن گلبول های قرمز خون در یک ساعت را نشان می دهد. این آزمایش معمولاً برای بررسی وجود التهاب استفاده می شود اما به تنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیست. محدوده ی نرمال آن در زنان ۰ تا ۲۰ و در مردان ۰ تا ۱۵ میلی متر در ساعت است. بالا بودن آن می تواند نشانه ی وجود التهاب، عفونت و یا حتی سرطان باشد.

MCH

میانگین هموگلوبین موجود در هر گلبول قرمز را نشان می دهد، این پارامتر به شناسایی انواع کم خونی کمک می کند. محدوده ی نرمال آن ۲۷ تا ۳۳ پیکوگرم است، کاهش آن نشان دهنده ی کم خونی فقر آهن و افزایش آن کم خونی ناشی از کمبود B12 یا فولیک اسید است.

CPK

آنزیمی است که بیشتر در عضلات و قلب یافت می شود، افزایش آن می تواند نشانه ی آسیب عضلانی، حمله ی قلبی یا بیماری های عضلانی باشد. مقدار نرمال آن در مردان ۵۵ تا ۱۷۰ و در زنان ۳۰ تا ۱۳۵ U/L است. اگر این آنزیم افزایش شدید داشته باشد می تواند باعث حمله ی قلبی، التهاب عضلات و آسیب جدی عضلانی شود.

AST یا SGOT

آنزیمی است که در کبد، قلب و عضلات وجود دارد و افزایش آن نشان دهنده ی آسیب به این اندام ها است. حدود نرمال آن ۱۰ تا ۴۰ U/L است.

ALT

آنزیمی است که عمدتاً در سلول های کبد یافت می شود و نقش اصلی آن کمک به تجزیه ی پروتئین ها در بدن است. در حالت عادی مقدار کمی ALT وارد جریان خون می شود اما اگر سلول های کبد آسیب ببیند مقدار زیادی از آن وارد خون می شود. سطح نرمال آن در خون بین ۷ تا ۵۶ U/L است و بالا بودن آن نشانه ی آسیب یا التهاب کبد است و ممکن است در بیماری های کبد چرب، هپاتیت، سیروز کبدی، نارسایی قلبی، بیماری های متابولیک یا ژنتیکی و مصرف طولانی مدت داروهایی که به کبد آسیب می زنند. پایین بودن ALT نگران کننده نیست و در افراد سالم دیده می شود و در موارد نادر می تواند در اثر سوءتغذیه شدید یا عملکرد کلی کبد باشد.

بیلی روبین یا bilirubin

بیلی روبین محصول نهایی تجزیه ی هموگلوبین است و افزایش آن باعث زردی می شود. مقدار طبیعی بیلی روبین حدود 0.1 تا 1.2 میلی‌گرم در دسی‌لیتر (mg/dL) است.

آزمایش قند خون

یکی از رایج ترین آزمایش ها در بررسی های خون آزمایش قند خون است که نشان دهنده ی مقدار گلوکز موجود در خون است. این آزمایش نقش مهمی در تشخیص دیابت، پیش دیابت و بررسی سلامت متابولیسم بدن دارد. آزمایش قند خون به چند دسته تقسیم می شود:

۱. آزمایش قند خون ناشتا یا FBS

این آزمایش را باید قبل از صبحانه انجام داد و حداقل ۸ ساعت قبل از آزمایش غذا نخورد، مقدار نرمال آن بین ۷۰ تا ۹۹ mg/dL است. مقدار ۱۰۰ تا ۱۲۵ mg/dL نشانه ی پیش دیابت و بیشتر از این مقدار نشانه ی دیابت است.

۲. قند خون دو ساعت بعد از غذا یا 2hPP

این آزمایش دو ساعت بعد از خوردن صبحانه انجام می شود یا بعد از مصرف ۷۵ گرم گلوکز. مقدار نرمال آن باید کمتر از ۱۴۰  باشد، ۱۴۰ تا ۱۹۹ نشانه ی پیش دیابت و بالاتر از آن نشانه ی دیابت است.

۳. آزمایش HbA1c

این نوع آزمایش قند خون، نشان دهنده ی میانگین قند خون در ۲ تا ۳ ماه گذشته است. محدوده ی نرمال آن زیر ۵.۷٪ است، ۵.۷ تا ۶.۴٪ پیش دیابت و ۶.۵٪ به بالا نشان دهنده ی دیابت است.

آزمایش چربی خون

این آزمایش سطح چربی ها را در خون اندازه گیری می کند. این آزمایش برای ارزیابی خطر بیماری های قلبی، سکته و مشکلات عروقی بسیار مهم است. چند پارامتر اصلی در آزمایش چربی خون وجود دارد که شامل:

۱. کلسترول تام یا Total Cholesterol یا chol

مقدار کل چربی های کلسترولی در خون را نشان می دهد و مقدار نرمال آن باید کمتر از ۲۰۰ mg/dL باشد.

۲. کلسترول بد یا LDL

این نوع کلسترول باعث رسوب چربی در دیواره ی رگ ها می شود. مقدار نرمال آن کمتر از ۱۰۰ mg/dL است.

۳. کلسترول خوب یا HDL

از رسوب چربی در رگ ها جلوگیری می کند و مقدار مطلوب آن در مردان بالاتر از ۴۰ و در زنان بالاتر از ۵۰ mg/dL می باشد.

۴. تری گلیسرید Triglycerides یا TG

نوعی چربی ذخیره ای است که بدن برای انرژی از آن استفاده می کند. محدوده ی نرمال آن زیر ۱۵۰ mg/dL است.

آزمایش اوره یا BUN و کراتینین یا Creatinine

این آزمایش برای بررسی عملکرد کلیه ها و وضعیت دفع مواد زائد نیتروژن دار از بدن انجام می گیرد. اوره یک ماده زائد حاصل از سوخت و ساز پروتئین ها در بدن است، این ماده در کبد ساخته می شود و با ادرار دفع می شود. اگر عملکرد کلیه ها مختل شود اوره دفع نمی شود و در خون باقی می ماند. مقدار نرمال اوره ۷ تا ۲۰ mg/dL است. برای مشخص شدن بهتر وضعیت کلیه معمولاً آزمایش اوره با آزمایش کراتینین انجام می شود که نسبت این دو می تواند به تشخیص نوع آسیب کلیوی یه کم آبی کمک کند. مقدار نرمال کراتینین در آزمایش خون در مردان حدود ۰.۷ تا ۱.۳ mg/dL، در زنان ۰.۶ تا ۱.۱ و در کودکان بین ۰.۳ تا ۱ (بسته به سن کودک متغیر است) می باشد.

آزمایش تیروئید

آزمایش خون برای تیروئید برای ارزیابی عملکرد غده ی تیروئید انجام می شود. مهم ترین فاکتورهای آزمایش تیروئید عبارتند از:

۱. هورمون محرک تیروئید یا TSH

این هورمون توسط غده ی هیپوفیز ترشح می شود و تیروئید را برای تولید هورمون تحریک می کند. بالا بودن آن نشانه ی کم کاری تیروئید و پایین بودن آن نشانه ی پرکاری تیروئید می باشد. حد نرمال آن ۰.۴ تا ۴ mIU/L است.

۲. تیروکسین یا T4

شکل اصلی هورمون تیروئید در خون است و مقدار نرمال آن ۰.۸ تا ۱.۸ ng/dL است.

۳. تری‌یدوتیرونین یا T3

هورمونی است که کمتر در خون وجود دارد اما فعال تر است. و مقدار نرمال آن ۲.۳ تا ۴.۲ ng/dL است.

آزمایش ویتامین ها

آزمایش ویتامین D

ویتامین D به جذب کلسیم و فسفر کمک می کند و نقش مهمی در سلامت استخوان ها، سیستم ایمنی و پیشگیری از بیماری های مزمن دارد. محدوده ی نرمال ویتامین D بین ۳۰ تا ۵۰ (ng/mL) است.

ویتامین B12

سطح مطلوب B12 در بدن باید بالای ۳۰۰ (pg/mL) باشد. ویتامین B12 در ساخت گلبول های قرمز خون، تولید DNA و عملکرد سیستم عصبی نقش حیاتی دارد و کمبود آن می تواند باعث کم خونی، مشکلات حافظه و خستگی شود.

و در پایان باید توجه داشت که:

داشتن دانش پایه ای از نتایج آزمایش خون سبب افزایش سواد سلامت جامعه می شود و راهنمای خواندن جواب آزمایش خون می تواند به بالا بردن آگاهی افراد از سلامت خود بسیار کمک کننده باشد، همچنین فرد با داشتن این دانش و آگاهی می تواند از سلامت یا بیماری خود آگاه شود و در صورت بیماری هر چه زودتر به درمان آن بپردازد. اما باید توجه داشت که پزشکان بهتر از هر کسی می توانند این آزمایشات را تحلیل و نتایج درست تری به بیمار دهند و خدمات مشاوره ی آنلاین پزشکی می تواند در این خصوص بسیار کمک کننده باشد.