تا آنتیبیوتیک مصرف نکنم خوب نمیشم!
در ادامه مباحث باورهای غلط در پزشکی و در بخش پنجم به یکی از بدترین و شایعترین باورهای غلط در جامعه میپردازیم که متاسفانه نه تنها در میان مردم تبدیل به یک باور رایج و معمول شدهاست، بلکه جامعه پزشکی نیز بدنبال این باور غلط کشیده شده و به نوعی تسلیم و مجری این باور غلط شدهاست.
آمار مصرف آنتیبیوتیک در کشور ما ایران بسیار بالاتر از میانگین جهانیاست. الان کمتر خانهای در کشور ما هست که بصورت ثابت، یکی از اقسام آنتیبیوتیکها در قفسه یا کشوی دارویی آن نباشد.
مصرف بیرویه آنتیبیوتیک در کشور ما فراتر از یک باور غلط است، در حقیقت به یک روتین و الزام بدل شده که نه تنها مردم به آن اعتقاد و باور دارند بلکه کادر پزشکی هم خود را ملزم به تجویز آن میدانند؛ چرا که بدلیل الزامآور بودن آن برای همگان در هنگام ابتلا به بیماریهای عفونی مخصوصا سرماخوردگیهای سرپایی، عدم تجویز آن برای بیمار در اکثر مواقع موجبات نارضایتی بیماران را فراهم میکند. پس پزشکان نیز تسلیم این باور و اعتقاد غلط شده و متاسفانه روتین اکثر نسخههای بیماران عفونی و تبدار، حتما شامل یک نوع آنتیبیوتیک و گاها چند نوع مختلف است، حتی با وجود اینکه پزشک، تشخیص بیماری ویروسی یا حتی آلرژی میدهد و بر اساس آموزههای پزشکی خود نیازی به مصرف آنتیبیوتیک نمیبیند ولی بدلایل متعددی که پایینتر به آنها خواهیم پرداخت، علیرغم میل باطنی خود برای بیمار آنتیبیوتیک تجویز میکند.
ولی چرا پس از سالها که حتی وزارت بهداشت هم به معضل مصرف بیرویه آنتیبیوتیک در کشور اذعان کرده، نمیتوان این چالش و مشکل را در کشور حل کرد؟
در ادامه به چند دلیل مهم اشاره میکنیم.
خدمات سها: نوار قلب در منزل
دلایل مصرف بیرویه آنتیبیوتیک در کشور
۱. عدم آموزش کافی؛
اولین و مهمترین دلیل، فقدان آموزش کافی و عدم اطلاعرسانی و آگاهی در سطح جامعه است. اینکه از عوارض مصرف بیرویه این قبیل داروها و عدم ضرورت مصرف این داروها در زمان ابتلا به عفونتهای ویروسی و طیف وسیعی از سایر بیماریها به افراد آموزشی داده نمیشود و در سطح مدارس و خانوادهها و همچنین رسانههای عمومی، بصورت پایه ای و هدفمند راجع به این مساله مهم آموزشهای هدفمندی ارائه نمیگردد و تفاوت بیماریهای ویروسی و باکتریال بیان نمیشود و همچنین درباره آنتیبیوتیکها و ماهیت و نقش آنها بخوبی آموزشی ارائه نمیگردد. میتوان انتظار داشت که فرد بدلیل عدم شناخت و آگاهی کافی، باور مرسوم و غلط در خانواده و اجتماع را بپذیرد و بدین ترتیب و متاسفانه این باور تبدیل به یک اعتقاد و فرهنگ شود و در سطح جامعه نهادینه گشته و به نسلهای بعدی نیز منتقل گردد.
۲. در دسترس بودن و ارزان بودن آنتیبیوتیکها؛
متاسفانه برخلاف خیلی از کشورهای جهان، خرید و تهیه آنتیبیوتیکها در ایران، راحتتر از خرید نان و مایحتاج روزانهاست چون اگر برای خرید نان، باید در صف نانوایی قرار گرفت، خرید آنتیبیوتیک نیاز به صف هم ندارد، شما در سطح کشور به هر داروخانهای که مراجعه کنید، انواع مختلف آنتیبیوتیک خوراکی را با هر دوز و مقداری میتوانید تهیه کنید و داروخانهها بسادگی این قبیل داروها را بدون تجویز و ویزیت پزشک در اختیار بیماران قرار میدهند. این مورد حقیقتا باگ بزرگی در سیستم درمانی کشور است و فقدان نظارت کافی و موثر و همچنین نبودن قوانین نظارتی الزامآور باعث اینچنین نقص بزرگی شدهاست و تا زمانی که آنتیبیوتیکها را بتوان بدون نسخه و ویزیت پزشک با قیمت ارزان تهیه کرد، نمیتوان انتظار داشت که بساط مصرف بیرویه آنتیبیوتیک جمع شود.
۳. تسلیم شدن پزشکان؛
تسلیم پزشکان در برابر باور غلطی که تبدیل به فرهنگ شدهاست، اینکه با وجود اطلاع اکثر پزشکان به عدم نیاز به مصرف آنتیبیوتیک و داشتن دانش کافی، بدلایل قبل و موارد بالا، ناچار به تجویز آنتیبیوتیک هستند یعنی بدلیل اینکه این باور در سطح جامعه تبدیل به اعتقاد و فرهنگ شدهاست و همچنین انواع مختلف این داروها برای همگان و بدون ویزیت پزشک در دسترس و قابل تهیهاست، اکثر پزشکان ترجیح میدهند که در نسخ خود از تجویز آنتیبیوتیک استفاده کنند، علیرغم میل باطنی.
۴. فرهنگی که الزام عملی به همراه دارد؛
گفتیم که باور و اعتقاد غلط درصورت عدم اصلاح منجر به ایجاد فرهنگ شده و این فرهنگ منجر به الزام و بدنبال آن القا و تلقین شده، بدین معنی که فرد گمان میکند بدون مصرف آنتیبیوتیک بهبود نمییابد یا به اصطلاح عامیانه و همان جمله معروف <<خوووب نمیشود>> الزامی که بدنبال استمرار یک باور غلط حاکم شده است و همه در برابر آن تسلیم شدهاند، هم بیماران، هم پزشکان و داروخانهها و هم واحدهای نظارتی و وزارت بهداشت.
موارد فوق مهمترین علل مصرف بیرویه آنتیبیوتیک در کشور ما هستند هرچند که علل دیگری هم وجود دارند ولی علل فوق مهمترین و اصلیترین علل موثر در ایجاد این باور غلط پزشکی هستند.
با عمیق شدن به این علل، بهسادگی میتوان به راهکار حل این معضل مهم رسید یعنی راهحلهای ساده در دل علل فوق قرار دارند و فقط همت و اراده مدیریتی نیاز دارد که امیدواریم در آینده، مدیران بهداشتی ما در تحقق این مهم گام بردارند.
و ما هم در مرکز سها به عنوان بخش کوچکی از سیستم درمانی کشور که رسانه و فضای مجازی در اختیار داریم در جهت آگاهکردن و آموزش و تحقق رسالت همیشگی که حفظ سلامت هموطنان عزیزمان است، به علت اصلی در میان علل فوق که همان عدم آموزش کافیست میپردازیم و مواردی را در این رابطه به اختصار ذکر میکنیم؛
در سایه آموزش کافی و اطلاعرسانی موثر است که میتوان به سمت اصلاح یک باور غلط پیش رفت هرچند که با وضع قوانین الزامآور و نظارت دقیق بر داروخانهها و سیستم درمانی است که این آموزشها میتوانند مفید واقع شوند و عملی گردند.
لازم به ذکر است که تجویز هر نوع آنتیبیوتیک بدون دستور پزشک خطرناک است و توصیه نمیشود. در صورت نیاز میتوانید از مرکز سها درخواست پزشک در منزل کنید تا پس از معاینه در صورت صلاحدید پزشک، آنتیبیوتیک تجویز شود.
خدمات سها: وصل سوند در منزل
آنتیبیوتیک چیست؟
آنتیبیوتیک مادهایست که از میکروبها و میکروارگانیسمها تهیه شده و می تواند سایر میکروارگانیسمها را در محیط آزمایشگاه و یا داخل بدن با مکانیسمهای مختلف، از بین ببرد.
سالیان سال است که بشر با کشف و فهم اینکه خیلی از میکروبها با سرایت به انسان قابلیت بیماریزایی دارند بدنبال راهی بود که بتواند این میکروبها را هم خارج از بدن و هم درصورت ورود به بدن از بین ببرد و با کشف آنتیبیوتیکها به این مهم دست پیدا کرد.
در ابتدا آنتیبیوتیکها بسیار ابتدایی و محدود بودند و بصورت فراوان استفاده میشدند، بتدریج دیده شد که در مواردی که میزان آنها بیشتر هم میشد آن آنتیبیوتیکها بیاثر شدهاند و پاسخ درمانی مناسبی ندارند که پس از مطالعات آزمایشگاهی به پدیده <<مقاومت دارویی میکروبها>> رسیدند، بدنبال ایجاد مقاومت در میکروبها در برابر آنتیبیوتیکهای موجود، دانشمندان بدنبال ساخت انواع جدیدتری رفتند و به همین دلیل درحال حاضر انواع متنوعی از این داروها وجود دارد.
در کشورهای پیشرفته پس از فهم و تفسیر پدیده مقاومت دارویی به این نتیجه رسیدند که مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها میتواند منجر به ایجاد مقاومت دارویی در میکروبها شود و این یک معضل اساسی در درمان بیماران خواهد بود، لذا مصرف این داروها را محدود و قانونمند کردند که از ایجاد مقاومت دارویی در میکروبها جلوگیری کرده یا آن را کند کنند (کاری که در کشور ما هرگز انجام نشد).
مقاومت دارویی باعث میشود که میکروبها به آنتیبیوتیکهای معمول و رایج پاسخ ندهند و لذا پزشک ناچار به تجویز آنتیبیوتیکهای جدیدتر و قویتر میشود و باید بدانیم که این مقاومت دارویی که در یک میکروب خاص و در یک فرد خاص رخ میدهد، میتواند به آن فرد در بیماریهای بعدی و همچنین کل جامعه و سایر افراد زیان برساند، به این دلیل که جامعه با میکروب جدیدی مواجه است که آنتیبیوتیکهای قبل بر آن موثر نیستند.
و اینکه خود فرد بدلیل مصرف زیاد آنتیبیوتیکهای مختلف، در مواقع بحرانی مانند جراحی یا ابتلا به بیماریهای حاد منجر به بستری، دچار عوارض جبرانناپذیر خواهد شد. باید متذکر شوم که مقاومت دارویی یکی از عوارض آنتیبیوتیکهاست و نباید عوارض سیستمیک آنتیییوتیکها را بر ارگانهای داخلی مثل سایر داروهای دیگر را فراموش کرد، عوارض کبدی، کلیوی و…
پس آنتیبیوتیکها مثل باقی داروها عوارض عمومی و سیستمیک مختلفی هم دارند.
تاکید میکنم که مصرف بیرویه آنتیبیوتیک علاوه بر عوارض فردی و ارگانهای داخلی و مقاومت دارویی در فرد و مقاوم شدن میکروب، در نهایت منجر به یک زیان جمعی نیز خواهد شد.
تشخیص لزوم یا عدم لزوم مصرف آنتیبیوتیک در همه جهان با پزشک است و حصول این امر توسط پزشک، مستلزم انجام معاینه دقیق وشرح حال کامل از بیمار است، اینکه تشخیص لزوم مصرف آنتیبیوتیک با پزشک است باید تبدیل به یک باور و فرهنگ گردد و ضمنا نوع و فرم آنتیبیوتیک و دوز آن نیز باید توسط پزشک تجویز گردد و بیمار نباید تصور کند که در این رابطه میتواند تصمیمگیرنده باشد، مگر در موارد آلرژی و حساسیت به آن دارو که باید به پزشک اطلاع دهد.
این باور باید تبدیل به اعتقاد شود و در نهایت یک فرهنگ، و الزام و تثبیت آن با وضع قوانین لازمالاجرا تضمین گردد.
اگر قوانین وضع گردد و آموزش همگانی رخ دهد، قطعا پزشکان نیز به سمت تجویز صحیح و منطقی این داروها پیش خواهند رفت و آن جمله معروف کاذب و سرشار از اوهام و ایهام که تا <<آنتیبیوتیک مصرف نکنم خوب نمیشوم>> کمرنگ خواهد شد و در نهایت از بین خواهد رفت.
پس نتیجه گرفتیم که آنتیبیوتیکها، طیفی از داروها هستند که مصرف بیرویه آنها قطعا منجر به آسیبهای مختلفی خواهد شد و بر خلاف سایر داروها، آسیب آنتیبیوتیکها، همانطور که بالاتر ذکر کردیم چند بعدی و چندگانهاست.
عزیزان بیاییم با فهم و تلاش، این باور را بسط داده و ضمن اعتقاد به آن با انتشار همگانی در خانواده و سطح جامعه در تبدیل شدن آن به یک فرهنگ، کوشا باشیم تا جامعهای سلامت و پویا داشته باشیم.
رسالت همیشگی ما در مرکز سها، سلامتی و شادی شما عزیزان است که تحقق آن مطمئنا نیاز به همراهی و مشارکت همگانی شما عزیزان دارد. برای مصرف آتیبیوتیک همواره صلاحدید پزشک باید در نظر گرفته شود و اگر دستور پزشک تزریق آنتیبیوتیک بود، با توجه به حساسیت تزریق آنتیبیوتیک و خطرات تزریق توسط فرد غیر متخصص، میتوان تزریق آنتیبیوتیک در منزل را توسط پرستار در منزل مرکز سها انجام داد.
شاد و سلامت باشید.
نوشته شده توسط: دکتر مرتضی نجاتی صفا