چگونه جواب آزمایش چکاپ را بخوانیم؟

آزمایش چکاپ

امروزه چکاپ های دوره ای نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت و پیشگیری از بیماری ها دارد. بیشتر افراد پس از گرفتن جواب آزمایش با اعداد و اختصارات روبرو می شوند که ممکن است باعث ترس از نتایج آزمایش شود. شناختن این اعداد و اصطلاحات می تواند به شخص کمک کند تا از وضعیت سلامت یا بیماری خود درک بهتری داشته باشد. البته که در همه ی موارد باید به پزشک مراجعه کرد اما گاهی نداشتن دسترسی به پزشک معالج می تواند در شخص بیمار ایجاد استرس و نگرانی کند. بنابراین دانش ابتدایی در مورد آزمایش میتواند کمک کننده باشد که بدانیم چگونه جواب آزمایش چکاپ را بخوانیم؟ البته میتوان در صورت دسترسی نداشتن به پزشک از خدمات مشاوره ی آنلاین پزشکی استفاده کرد. اصطلاحات آزمایشگاهی چکاپ کامل که در برگه ی آزمایش نوشته می شوند شامل اسامی و اختصارات مشخصی هستند که با دانستن آنها شخص میتوان تا حدودی جواب آزمایش خود را درک کند.

ساختار کلی برگه ی آزمایش

معمولا ساختار برگه های آزمایش چکاپ شبیه به هم و شامل چند بخش هستند. بخش اول شامل اطلاعات شخصی بیمار، بخش دوم نوع آزمایش ها و نتایج آنها و بخش سوم محدوده ی نرمال آزمایش که روبروی هر پارامتر نوشته می شود. اختصارات پزشکی که در برگه ی آزمایش نوشته می شود مربوط به فاکتورهای خاص خونی، هورمونی، بیوشیمیایی و عملکرد اندام های بدن است.

اصطلاحات آزمایشگاهی چکاپ کامل

 شمارش کامل خون(CBC)

آزمایش CBC یکی از مهم ترین چکاپ ها است که اطلاعات ارزشمندی راجع به اکسیژن رسانی، سیستم ایمنی و انعقاد خون به افراد می دهد.

۱. شمارش گلبول های سفید (WBC)

بالا بودن گلبول های سفید خون می تواند نشانه ی عفونت یا التهاب باشد و پایین بودن آن می تواند نشانه ی ضعیف بودن سیستم ایمنی بدن باشد.

۲. شمارش گلبول های قرمز خون (RBC)

کم بودن گلبول های قرمز خون می تواند نشانه ی کم خونی و بالا بودن آن نشانه ی بیماری های خاص باشد.

۳. میزان هموگلوبین (HGB)

میزان هموگلوبین اکسیژن رسانی را نشان می دهد و مقدار پایین آن می تواند نشانه ی کم خونی باشد.

۴. شمارش پلاکت ها (PLT)

پایین بودن پلاکت ها باعث خونریزی و بالا بودن آن باعث لخته شدن خون می شود.

۵. هماتوکریت (HCT)

اندازه گیری درصد حجم گلبول های قرمز خون به کل حجم خون است. در واقع هماتوکریت غلظت خون را نشان می دهد. به افرادی که دچار علائمی مانند خستگی، خونریزی شدید در عادت ماهیانه، سرد شدن دست و پاها و کم شدن تمرکز شده اند این آزمایش پیشنهاد می شود.

 آزمایش قند و چربی

۱. آزمایش قند (FBS)

آزمایش قند خون یکی از مهم ترین آزمایش ها است چرا که برای تشخیص بیماری دیابت است و این بیماری خود می تواند  زمینه ساز بیماری های کلیوی، قلبی، مشکلات بینایی و دیگر بیماری ها شود. قند خون ناشتا باید بین اعداد ۷۰ تا ۱۰۰ باشد. اگر از این محدوده بالاتر باشد می توان گفت نشانه ی دیابت یا پیش دیابت است. برای اندازه گیری قند خون ناشتا باید ۸ ساعت قبل از آزمایش، ناشتا باشید. اگر میانگین قند خون طی سه ماه گذشته بالاتر از ۶/۵ درصد باشد نشانه ی دیابت است.

۲. تری گلیسرید (Triglycerides)

تری گلیسرید یا چربی خون باید کمتر از ۱۵۰ (mg/dL) باشد. تری گلیسرید نوعی چربی است که در خون وجود دارد. بدن کالری اضافی را که بلافاصله مصرف نمی شوند را به تری گلیسرید تبدیل می کند.

۳. کلسترول (chol)

کل کلسترول خون وقتی کمتر از  ۲۰۰ (mg/dL) باشد نرمال است. اما دو نوع کلسترول که با نام های کلسترول خوب (HDL) و کلسترول بد (LDL) هستند که باید مقدار نرمال داشته باشند، کلسترول خوب باید بالای ۶۰ (mg/dL) باشد و کلسترول بد باید کمتر از ۱۰۰mg/dL باشد.

آزمایش های مربوط به کلیه

۱. مقدار نیتروژن اوره در خون (BUN)

مقدار نرمال نیتروژن خون بین ۷ تا ۲۰ (mg/dL) است.

۲. کراتینین (creatinine)

کراتینین شاخص خوبی برای برای عملکرد کلیه ها است. مقدار نرمال برای مردان حدود ۰/۷۴ تا ۱/۳۵ (mg/dL) و برای زنان ۰/۵۹ تا ۱/۰۴ (mg/dL) است.

۳. eGFR

یکی از آزمایشاتی که برای بررسی بیماری های کلیوی تجویز می شود GFR است. این آزمایش برای اندازه گیری فیلتراسیون گلومرولی است که که نشان دهنده ی عملکرد کلیه ها در تصفیه خون از مواد زائد است و مقدار خونی که کلیه در هر دقیقه فیلتر می کند را اندازه گیری میکند، از آنجا که این آزمایش دشوار و هزینه بر است معمولا از eGFR استفاده می کنند که یک تخمین از GFR است. eGFR بر اساس نتایج آزمایش کراتینین خون و عواملی مانند سن، جنسیت و نژاد محاسبه می شود.

آزمایش های کبد

۱.ALT

آنزیمی که با آسیب دیدن سلول های کبدی افزایش می یابد. مقدار نرمال این آنزیم بین ۷ تا ۵۶ واحد در لیتر (U/L) است. اگر مقدار ALT خارج از محدوده نرمال باشد، باید با پزشک مشورت کرد تا در کنار سایر آنزیم‌ها و علائم بالینی، تفسیر دقیق‌تری داشته باشید.

۲. AST

مقدار نرمال AST معمولا بین ۱۰ تا ۴۰ واحد در لیتر (U/L) است. این آنزیم در چند بافت بدن از جمله کبد، قلب، عضلات، کلیه ها و مغز وجود دارد.

۳. ALP

آنزیمی که در بیماری های صفراوی و استخوانی بالا می رود و در کبد، استخوان ها، کیسه ی صفرا، روده و جفت در دوران بارداری موجود است. محدوده طبیعی ALP در بزرگسالان معمولاً بین 44 تا 147 واحد در لیتر (U/L) است، اما ممکن است بسته به سن، جنس، و آزمایشگاه متفاوت باشد.

۴. Bilirubin

بیلی روبین محصول نهایی تجزیه ی هموگلوبین است و افزایش آن باعث زردی می شود. مقدار طبیعی بیلی روبین حدود 0.1 تا 1.2 میلی‌گرم در دسی‌لیتر (mg/dL) است.

آزمایش های تیروئید

۱. TSH

TSH هورمون محرک تیروئید است. بالا بودن آن نشانه ی کم کاری تیروئید و پایین بودن آن نشانه ی پرکاری تیروئید است و مقدار نرمال آن بین ۰/۴ تا ۴/۰ (mlU/ L) است.

۲. T3 و T4

هورمون های اصلی تیروئیدی هستند. بررسی آن ها به تشخیص دقیق تر اختلالات تیروئید کمک می کند.

آزمایش ویتامین ها

تمام ویتامین های بدن را می توان توسط آزمایش اندازه گیری کرد اما دو ویتامین که بیشتر مورد توجه پزشکان برای آزمایش است ویتامین D  و ویتامین B12 است.

۱. آزمایش ویتامین D

ویتامین D به جذب کلسیم و فسفر کمک می کند و نقش مهمی در سلامت استخوان ها، سیستم ایمنی و پیشگیری از بیماری های مزمن دارد. محدوده ی نرمال ویتامین D بین ۳۰ تا ۵۰ (ng/mL) است.

۲. آزمایش ویتامین B12

سطح مطلوب B12 در بدن باید بالای ۳۰۰ (pg/mL) باشد. ویتامین B12 در ساخت گلبول های قرمز خون، تولید DNA و عملکرد سیستم عصبی نقش حیاتی دارد و کمبود آن می تواند باعث کم خونی، مشکلات حافظه و خستگی شود.

آزمایش الکترولیت ها

این آزمایش سطح مواد معدنی کلیدی موجود در خون را اندازه گیری می کند. این مواد نقش مهمی در تعادل اسید و باز، عملکرد اعصاب و عضلات و فعالیت طبیعی قلب دارند. همچنین برای بررسی بی آبی یا بیش آبی بدن، اختلالات کلیوی، فشار خون، تهوع استفراغ یا اسهال شدید و بررسی اثر داروهای خاص این آزمایش ها انجام می شود.

۱. سدیم (Na⁺)

سدیم حجم مایعات بدن، فشار خون و عملکرد اعصاب را تنظیم می کند. بالا یا پایین بودن آن می تواند باعث گیجی، تشنج یا حتی کما شود. مقدار نرمال سدیم در خون ۱۳۵ تا ۱۴۵ (mEq/L) است.

۲. پتاسیم (K⁺)

محدوده نرمال پتاسیم 3.5–5.0 (mEq/L) می باشد و نقش آن عملکرد عضله ی قلب، انقباض عضلانی و اسید و باز می باشد.

۳. کلسیم (Ca²⁺)

نقش کلسیم در بدن بسیار مهم و حیاتی است. کلسیم به رشد استخوان و دندان ها کمک میکند، همچنین در انتقال پیام های عصبی، انقباض عضلات و عملکرد قلب موثر است. محدوده ی نرمال کلسیم در آزمایش حدود ۸/۵ تا ۱۰/۵ (mg/dL) است.

۴.بی‌کربنات (HCO₃⁻) یا دی‌اکسید کربن (CO₂)

بی کربنات و دی اکسید کربن در حفظ تعادل اسید ـ باز و تنظیم PH خون نقش دارند. برای بررسی وضعیت تنفسی و متابولیک بدن این آزمایش انجام می شود که حدود نرمال آن ۲۲ تا ۲۸ (mEq/L) است.

۵. منیزیم (Mg²⁺)

منیزیم برای تنظیم ضربان قلب، عملکرد عضلات و اعصاب، ساخت پروتئین و DNA در بدن نقش دارد. برای بررسی گرفتگی عضلات، ریتم قلبی و سوءتغذیه این آزمایش توصیه می شود. محدوده ی نرمال آن بین ۱/۷ تا ۲/۲ (mg/dL) می باشد.

۶. فسفات (PO₄³⁻)

فسفات در تولید انرژی، عملکرد سلولی و ساخت استخوان و دندان نقش دارد. برای بررسی عملکرد کلیه، اختلالات هورمونی و کمبود ویتامین D این آزمایش انجام می شود و محدوده ی نرمال آن ۲/۵ تا ۴/۵ (mg/dL) است.

آزمایش ادرار و مدفوع

از ساده ترین و در عین حال مهم ترین آزمایش های تشخیصی، آزمایش ادرار و مدفوع است که اطلاعات زیادی درباره ی سلامت بدن به ویژه وضعیت کلیه ها، کبد، دستگاه گوارش و عفونت ها می دهد.

۱. آزمایش ادرار (Urinalysis)

هدف از آزمایش ادرار تشخیص بیماری های کلیوی، دیابت، عفونت ادراری، بارداری، سنگ کلیه، کم آبی بدن و وضعیت عمومی متابولیک می باشد.

در آزمایش ادرار انواع بررسی ظاهری نظیر رنگ، شفافیت و بو، بررسی شیمیایی شامل PH، پروتئین، گلوکز، نیتریت، خون، بیلی روبین و گلبول سفید، و بررسی میکروسکوپی شامل گلبول های سفید و قرمز، کریستال ها، باکتری و قارچ بررسی می شود.

۲. آزمایش مدفوع (Stool Analysis)

آزمایش مدفوع بررسی های نظیر بررسی ظاهری (رنگ، قوام، وجود خون، چرک یا مخاط)، بررسی شیمیایی که شامل خونریزی های پنهان دستگاه گوارش، PH و چربی مدفوع (در مواردی که بیمار سوء جذب دارد) انجام می شود. همچنین بررسی میکروسکوپی برای وجود انگل، آمیب یا ژیاردیا و گلبول های سفید (نشانه ی التهاب یا عفونت) انجام می شود.

تفسیر برگه آزمایش بارداری

تفسیر برگه آزمایش بارداری باید توسط پزشک یا متخصص بهداشت زنان و مامایی انجام میشود. چرا که این برگه آزمایش نتایج مهمی درباره وضعیت بارداری شما ارائه میدهد. این آزمایش معمولاً بر اساس تشخیص حضور هورمون بتا (هورمون گونه ی تخمک گذاری) در نمونه ادرار یا خون صورت میگیرد.

آزمایش بر اساس جنسیت

بیشتر از آزمایش ها در زنان و مردان مشترک است اما آزمایش های هستند که بر اساس جنسیت تقسیم بندی می شوند.

۱. لیست چکاپ کامل مردان

• آزمایش پروستات (PSA) از ۵۰ سال به بالا و در افراد پرخطر در سن پایین تر
• غربالگری سرطان روده ی بزرگ از ۵۰ سال به بالا
• غربالگری سرطان پوست
• غربالگری سرطان بیضه
• بررسی مشکلات ادرار یا عملکرد جنسی
• سونوگرافی پروستات یا مثانه
• آزمایش اسپرم

۲. لیست چکاپ کامل زنان

• تست پاپ اسمیر (غربالگری سرطان دهانه ی رحم)
• تست HPV (برای شناسایی ویروس پاپیلومای انسانی)
• ماموگرافی
• بررسی سلامت و تراکم استخوان
• تست های باروری
• غربالگری پیش از بارداری
• آزمایشات دوران بارداری
• آزمایشات بیماری های مقاربتی
• آزمایش هورمون های استروژن و پروژسترون

بسیاری از این اقدامات و آزمایش ها در منزل قابل انجام است مانند تست پاپ اسمیر در منزل و سونوگرافی در منزل.

نکات مهم در تفسیر نتایج آزمایش

همیشه نتایج باید با محدوده ی نرمال که در کنار آن ذکر شده است مقایسه شود. فعالیت بدنی، استرس بیماری های زمینه ای و حتی تغذیه روی نتایج آزمایش تاثیر می گذارد. جواب این سوال که چگونه جواب آزمایش چکاپ را بخوانیم؟ این است که بهترین روش تفسیر نتایج آزمایش مراجعه به پزشک متخصص است و بسیاری از نتایج نیاز به تفسیر ترکیبی دارند، پس باید از تفسیر خودسرانه خودداری کرد. گاهی روش های آزمایش در آزمایشگاه های مختلف متفاوت است پس ممکن است مقدار نرمال در آزمایشگاه ها متفاوت باشد. امروزه میتوان به جای رفتن به آزمایشگاه در منزل نمونه گیری انجام داد. برای این کار میتوان از خدمات نمونه گیری در منزل استفاده کرد که با انجام پروتکل های بهداشتی نمونه مورد نظر را در منزل یا محل کار شما دریافت و به آزمایشگاه انتقال می دهند.