رحم شبیه یک بادکنک است که دیواره های لایه لایه دارد که این دیواره ها در زمان بارداری می توانند رشد کنند و کشیده شوند، سوال این است که چسبندگی رحم چیست و چرا ایجاد می شود؟ داخلی ترین لایه ی رحم آندومتر است، در دوران قاعدگی آندومتر ریزش می کند، زمانی که بارداری اتفاق می افتد جنین در آندومتر لاله گزینی می کند و با رشد جنین، رحم مانند یک بادکنک بزرگ می شود. آسیب یا عفونت در آندومتر می تواند به پوشش داخلی رحم آسیب وارد کند و منجر به تشکیل چسبندگی (بافت اسکار) بین دیواره های داخلی رحم شود، این بافت اسکار ممکن است خفیف یا به صورت لایه های نازک و کشسان باشد یا در موارد شدیدتر به صورت نوارهای ضخیم ایجاد شود. چسبندگی رحم در اصطلاح پزشکی به عنوان سندروم آشرمن نیز شناخته می شود و می تواند مشکلات جدی برای سلامت و باروری زنان داشته باشد.
علل بوجود آمدن چسبندگی رحم
بافت جای زخم بافت جای زخم مهم ترین علت به وجود آمدن چسبندگی رحم است، این بافت ها معمولاً در اثر آسیب هایی که به لایه ی داخلی رحم (آندومتر) وارد می شود به وجود می آیند. این زخم به علل مختلفی به وجود می آید که عبارتند از:
۱. عفونت های رحمی
عفونت های آندومتر به ویژه عفونت هایی که پس از زایمان یا سقط جنین ایجاد می شوند می توانند باعث به وجود آمدن التهاب و در نهایت باعث ایجاد بافت اسکار شود.
۲. کورتاژ تشخیصی و درمانی (D&C)
کورتاژ یک روش پزشکی برای برداشتن بافت از داخل رحم است. متخصص زنان از این روش برای تشخیص و درمان برخی مشکلات رحمی مانند خونریزی شدید یا برای پاکسازی پوشش داخلی رحم پس از پایان بارداری یا سقط جنین استفاده می کنند. اگر این عمل با دقت انجام نشود باعث آسیب به آندومتر می شود.
۳. سقط مکرر
زنانی که دچار سقط های مکرر شده اند، خصوصا اگر کورتاژ انجام داده باشند بیشتر در معرض چسبندگی رحم قرار دارند.
۴. جراحی های رحمی
جراحی های مانند سزارین، برداشتن فیبروم و هیستروسکوپی می توانند باعث آسیب به رحم شوند. هیستروسکوپی یک روش ساده و کم تهاجم است که پزشک برای بررسی داخل رحم یک دوربین را با لوله ی نازک وارد رحم می کند.
۵. درمان های ناباروری
درمان هایی مانند IVF می تواند باعث آسیب به رحم شود زیرا نیاز به مداخلات داخل رحم دارد.
۶. خونریزی های شدید بعد از زایمان
خونریزی شدید بعد از زایمان ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد مانند باقی ماندن بقایای جفت در رحم، انقباض ناکافی رحم و پارگی های داخلی. اگر این موارد درمان نشوند باعث آسیب به رحم و ایجاد چسبندگی می شوند.
۷. قرار دادن دستگاه داخل رحم (IUD)
گاهی قرار دادن دستگاه IUD که برای پیشگیری از بارداری استفاده می شود، در صورتیکه به درستی قرار داده نشود ممکن است باعث آسیب به رحم، به وجود آمدن التهاب و در طولانی مدت باعث چسبندگی رحم شود که این مورد بسیار نادر است.
علائم
علائم چسبندگی رحم بستگی به شدت آن دارد، گاهی بیمار اصلا هیچ درد یا علائمی ندارد و فقط پزشک متخصص متوجه این مشکل می شود. اما در مورد دیگر علائمی مشاهده می شود که عبارتند از:
۱. نارسایی قاعدگی
کم شدن خونریزی یا قطع کامل قاعدگی یکی از مهم ترین نشانه های چسبندگی رحم است. بسیاری از زنان تغییر در الگوی قاعدگی خود را نادیده می گیرند و آن را به دلایل دیگری مانند استرس و تغییرات هورمونی ربط می دهند، توجه به نارسایی قاعدگی می تواند به تشخیص به موقع چسبندگی رحم کمک کند و از بروز مشکلات مهمی مانند سقط جنین و ناباروری جلوگیری کند.
۲. درد و گرفتگی در لگن
این درد و گرفتگی بخاطر خارج نشدن خون از رحم و فشار ناشی از آن به ناحیه ی لگن است. تجمع خون در رحم باعث فشار زیاد به دیواره ی رحم و تحریک اعصاب اطراف لگن و در نتیجه درد و گرفتگی در این قسمت می شود. این درد گاهی بسیار آزار دهنده است که زندگی بیمار را مختل می کند.
۳. ناباروری و سقط جنین
چسبندگی رحم می تواند باعث ناباروری شود زیرا زمانی که در رحم چسبندگی وجود دارد آندومتر رشد و انعطاف کافی ندارد و مانع از لانه گزینی مناسب جنین می شود، حتی اگر لقاح صورت گیرد احتمال اینکه جنین نتواند در رحم رشد کند وجود دارد و در این صورت سقط جنین اتفاق می افتد.
چسبندگی رحم چگونه تشخیص داده می شود؟
برای تشخیص چسبندگی رحم چندین راه وجود دارد که بیمار ابتدا باید توسط پزشک متخصص زنان معاینه شود. پزشک با توجه به شرح حال و علائم بیمار روش تشخیص را انتخاب می کند. روش های تشخیص عبارتند از:
۱. هیستروسکوپی تشخیصی
بهترین روش برای تشخیص چسبندگی رحم هیستروسکوپی است که در این روش پزشک متخصص یک لوله ی باریک که به آن دوربین متصل است را به داخل رحم بیمار وارد کرده و به وسیله ی آن محیط رحم را بررسی و اگر چسبندگی وجود داشته باشد آن را تشخیص می دهد.
۲. سونوگرافی سه بعدی یا ترانس واژینال
در این روش پزشک متخصص یک پروب کوچک سونوگرافی را وارد رحم کرده و آن را بررسی می کند و بیماری های مختلف زنان را تشخیص می دهد که یکی از این بیماری ها چسبندگی رحم می باشد.
۳. هیستروسالپنگوگرافی (HSG)
یک روش تصویربرداری تخصصی در پزشکی زنان است که با تصویربرداری از رحم سلامت یا بیماری آن را بررسی می کند. در این روش یک ماده ی مخصوص که در تصاویر اشعه ی ایکس قابل دیدن است از طریف دهانه ی رحم به داخل تزریق می شود، پس از ورود مایع به رحم چندین عکس گرفته می شود تا مسیر عبور مایع در رحم مشخص شود و از این طریق چسبندگی مشخص می شود. این روش فقط مختص تشخیص چسبندگی نیست و برای موارد دیگر مانند انسداد لوله های فالوپ، ارزیابی های پس از جراحی یا درمان و بررسی ساختار رحم به کار می رود.
پیشگیری
این واقعیت که پیشگیری کامل از همه ی بیماری ها امکان پذیر است کاملا درست نیست اما در بسیاری از موارد می توان با انجام بعضی کارها از بروز بیماری جلوگیری کرد، برای پیشگیری از چسبندگی رحم هم باید نکاتی را رعایت کرد مانند:
- پیشگیری از بروز عفونت های رحمی
- درمان عفونت ها
- مراقبت صحیح بعد از جراحی ها
- انجام کورتاژ فقط در مواقع ضروری با تشخیص پزشک متخصص
درمان
درمان چسبندگی چندین راه دارد که بسته به شدت چسبندگی و علائم بیمار پزشک روش های درمانی زیر را استفاده می کند:
ابتدا پزشک با استفاده از روش هیستروسکوپی درمانی با استفاده از ابزارهای مخصوص چسبندگی ها را از رحم جدا می کند، این روش نسبت به روش های جراحی باز کم تهاجمی تر است، سپس برای جلوگیری از ایجاد چسبندگی مجدد از ابزارهایی مانند بالون استفاده می شود که مانع از بازگشت بیماری می شود، پس از این مراحل بیمار باید تا مدت زمانی که پزشک تشخیص می دهد از دارو استفاده کند، داروی استروژن برای بازسازی آندومتر و آنتی بیوتیک برای جلوگیری از بروز عفونت تجویز می شود، بعد از درمان بیمار باید تا مدتی تحت نظر پزشک معالج باشد.
آیا چسبندگی رحم باعث سرطان رحم می شود؟
چسبندگی به طور مستقیم باعث سرطان رحم نمی شود، می توان گفت که چسبندگی رحم یک اختلال خوش خیم است، اما سرطان رحم رشد غیرقابل کنترل سلول ها در آندومتر است. در حال حاضر هیچ شواهد علمی مبنی بر اینکه چسبندگی به طور مستقیم باعث ایجاد سرطان رحم می شود وجود ندارد، اما اگر عفونت و چسبندگی رحم طولانی مدت ادامه پیدا کند و درمان نشود ممکن است باعث ایجاد بافت غیرطبیعی در رحم شود.
نکات مهم درباره ی چسبندگی رحم
در هر بیماری تشخیص به موقع به درمان زودهنگام و سریع تر کمک میکند، چسبندگی رحم نیز برای درمان نیاز به تشخیص به موقع دارد تا روند درمان هر چه سریع تر پیش رود. در مورد ابتلا به هر بیماری ابتدا مهم این است که از آن بیماری پیشگیری شود اما اگر به دلایلی شخص دچار بیماری شد باید درمان آن را هر چه سریع تر آغاز کند، برای درمان چسبندگی ابتدا باید با پزشک متخصص مشورت کرد که برای این کار می توان از ویزیت متخصص زنان در منزل استفاده کرد و اگر نیاز به سونوگرافی بود، سونوگرافی در منزل می تواند یکی از راحت ترین گزینه ها باشد. آگاهی درباره ی اینکه چسبندگی رحم چیست و چرا ایجاد می شود؟ روش های درمان و پیشگیری آن چیست؟ میتواند کمک شایانی به سلامت زنان جامعه و تقویت قدرت باروری آنها داشته باشد.