سونوگرافی یکی از روش های رایج تصویربرداری از بدن است که از امواج فراصوت استفاده می کند، از سونوگرافی برای بررسی بافت های زیر جلدی عضلات، مفاصل، تاندون ها و اندام های داخلی بدن و ضایعات آنها استفاده می شود که در دنیای پرشتاب امروز به راحتی می توان در محل زندگی یا کار سونوگرافی را انجام داد، برای این کار می توان از خدمات سونوگرافی در منزل استفاده کرد. اگرچه سونوگرافی برای مشاهده ی جنین در دوران بارداری استفاده گستردهای دارد اما بر خلاف تصور رایج این تنها کاربرد سونوگرافی نیست و پزشکان از آن در تشخیص بسیاری از بیماری ها استفاده می کنند، یکی از این تشخیص ها بیماری های زنان است که باید سونوگرافی رحم و تخمدان انجام شود که یکی از مهم ترین ابزار های تشخیصی زنان است. اینکه بهترین زمان سونوگرافی رحم و تخمدان چه زمانی است بسته به شرایط و نوع درخواست بیمار یا تشخیص پزشک دارد چرا که همیشه این نوع سونوگرافی برای تشخیص بیماری انجام نمی شود و گاهی برای تشخیص باروری و شرایط قبل از بارداری می باشد.
انواع سونوگرافی رحم و تخمدان
برای بررسی سلامت رحم و تخمدان معمولاً از دو روش سونوگرافی استفاده می شود:
۱. سونوگرافی شکمی
در سونوگرافی شکمی بیمار دراز می کشد و پزشک ژل مخصوص را روی ناحیه ی پایین شکم قرار داده و پروب سونوگرافی را در نقاط مختلف شکم حرکت می دهد و بدین وسیله اندام های لگنی از جمله رحم، تخمدان، لوله های فالوپ و مثانه را بررسی می کند.
۲. سونوگرافی واژینال
سونوگرافی واژینال رحم و تخمدان یک روش دقیق برای بررسی سلامت یا بیماری های زنان است. با این روش می توان روند تخمک گذاری، وضعیت سلامت تخمدان ها، وجود فیبروم ها و عوارض ناشی از بارداری یا یائسگی را بررسی کرد. در این روش یک پروب کوچک وارد واژن می شود و از طریق امواج فراصوت تصاویری از داخل رحم را نشان می دهد.
سونوگرافی شکمی بهتر است یا واژینال؟
سونوگرافی شکمی از دقت کمتری نسبت به سونوگرافی واژینال برخوردار است مخصوصا در افراد چاق و زمانی انجام می شود که بیماری در مراحل اولیه باشد، پزشک یک بررسی کلی از لگن بخواهد، بیمار رضایت به سونوگرافی واژینال نداشته باشد و یا بیمار دختر مجرد باکره باشد. سونوگرافی واژینال دقت و وضوح بیشتری دارد زیرا پروب در نزدیکی رحم و تخمدان ها قرار دارد و تصاویر بهتر منعکس می شوند و به دلیل وضوح بالا تشخیص سریع تر و دقیق تر می باشد.
بهترین زمان برای سونوگرافی رحم و تخمدان
بهترین زمان برای سونوگرافی رحم و تخمدان بستگی به عوامل مختلفی مانند هدف از سونوگرافی، وضعیت قاعدگی، سن و شرایط سلامتی فرد دارد. سونوگرافی رحم و تخمدان با اهداف مختلفی انجام می شود مانند بررسی علل ناباروری، تشخیص کیست تخمدان، فیبروم، سرطان رحم، بی نظمی قاعدگی، پیگیری تخمک گذاری، کنترل بارداری، ارزیابی دردهای لگنی و شکمی و کنترل درمان های هورمونی و دارویی.
بهترین زمان سونوگرافی بر اساس هدف انجام آن
۱. بررسی تخمک گذاری
بهترین زمان برای بررسی تخمک گذاری روزهای دهم تا چهاردهم سیکل قاعدگی (برای سیکل های ۲۸ روزه) می باشد و علت آن تخمک گذاری در این بازه ی زمانی است که فولیکول بالغ به خوبی دیده می شود. سونوگرافی برای تخمک گذاری با هدف بررسی ناباروری، IVF و یا تعیین زمان مناسب نزدیکی برای بارداری انجام می شود.
۲. تشخیص کیست های تخمدان
بهترین زمان برای تشخیص کیست های تخمدان یا سندروم تخمدان پلی کیستیک روزهای سوم تا پنجم سیکل قاعدگی است. به این دلیل که در این روزها هورمون ها در سطح پایه هستند و امکان تشخیص کیست ها بیشتر است.
۳. تشخیص فیبروم
برای تشخیص فیبروم پس از پایان دوره ی قاعدگی یعنی بین روزهای ششم تا دهم مناسب ترین زمان است چون رحم در این بازه تمیز و بدون خون است و وضوح سونوگرافی بیشتر و دقیق تر است.
۴. بررسی ضخامت آندومتر (پوشش داخلی رحم)
برای بررسی دلایل خونریزی های غیر طبیعی و یا نازایی انجام می شود و بهترین زمان آن بین روز های دهم تا چهاردهم سیکل قاعدگی می باشد. دلیل ضخیم شدن آندومتر لانه گزینی احتمالی جنین است.
۵. بررسی بارداری داخل یا خارج رحمی
از هفته ی پنجم بارداری به بعد بهترین زمان انجام این سونوگرافی است زیرا ساک حاملگی در این زمان با سونوگرافی واژینال مشاهده می شود.
۶. سونوگرافی در دوران یائسگی
اگر شخص در دوران یائسگی خونریزی غیرطبیعی داشته باشد باید سونوگرافی انجام دهد.
اقدامات قبل از انجام سونوگرافی
برای سونوگرافی شکمی باید مثانه پر باشد تا رحم با فشار مثانه به سمت بالا کشیده شود تا تشخیص دقیق تر شود، پس نوشیدن یک لیتر یا بیشتر نیاز است. قبل از سونوگرافی واژینال بهتر است بیمار دوش بگیرد زیرا هنگام انجام سونوگرافی نظافت مهم است. اگر بیمار دارویی مانند داروهای هورمونی یا جلوگیری مصرف می کند باید به پزشک اطلاع دهد زیرا ممکن است روی نتیجه ی سونوگرافی تاثیر گذارد.
خطرات سونوگرافی رحم و تخمدان
همه ی افراد می توانند با خیال راحت سونوگرافی انجام دهند چون روشی بی خطر و غیرتهاجمی است، سونوگرافی با امواج صوتی تصاویر را منعکس می کند و کاملا بی خطر و ایمن است.
نکاتی درباره ی سونوگرافی رحم و تخمدان
گاهی با تشخیص پزشک سونوگرافی در دوران قاعدگی انجام می شود اما بهتر است بعد از اتمام خونریزی انجام شود. سونوگرافی می تواند توده های مشکوک به سرطان را نشان دهد اما برای تشخیص قطعی کافی نیست و از روش های دیگر هم باید استفاده شود. سونوگرافی در دختران باکره به صورت شکمی انجام می شود اما در تشخیص بیماری و بررسی سلامت موثر است. اگر شخصی قصد بارداری دارد و با علائمی مانند درد لگن، خونریزی های غیرطبیعی و بی نظمی قاعدگی مواجه است باید با مشورت با پزشک متخصص قبل از اقدام به بارداری سونوگرافی انجام دهد. لازم به ذکر است که برای این کار نیاز به رفتن به مطب پزشک متخصص و یا مراکز درمانی نیست و فرد می تواند از خدمات ویزیت متخصص زنان در منزل استفاده کند.
در پایان …
سونوگرافی یکی از پرکاربردترین روش های تصویربرداری از دستگاه تناسلی زنان است که در اغلب موارد رحم و تخمدان ها با کمک سونوگرافی دو بعدی از طریق شکم یا وارد شدن به واژن مورد بررسی قرار می گیرند، تحلیل داده های به دست آمده از سونوگرافی برای تشخیص اصلی ترین بیماری های رحم و تخمدان نیازمند اطلاعات دقیق از آناتومی بدن زنان و مهارت پزشک یا تکنسین سونوگرافی دارد. پس با انتخاب بهترین پزشک برای انجام سونوگرافی و اطلاعاتی که برای بهترین زمان انجام آن به شخص می دهد می توان از بروز بسیاری از بیماری های زنان جلوگیری کرد، درمان به موقع را شروع کرد و بهترین زمان برای بارداری و فرزندآوری را انتخاب کرد.